Skip to content
Десет години по исчезнувањето и смртта на италијанскиот истражувач Џулио Реџени во Каиро, суд во Рим ја донесе првата пресуда во случајот што со години ги оптоварува односите меѓу Италија и Египет. Тројца египетски безбедносни функционери се осудени на по 10 години затвор за тешкото киднапирање на Реџени, додека четвртиот обвинет е ослободен. Но пресудата веднаш отвори ново прашање – дали некој од осудените навистина ќе влезе во италијански затвор?
Судот ги прогласи за виновни мајорот Магди Ибрахим Абделал Шариф, полковникот Атер Камал Мохамед Ибрахим и полковникот Хишам, односно Ухсам, Хелми. Поранешниот висок функционер на египетската државна безбедност Тарек Сабир е ослободен од обвинението за киднапирање.
Најважната граница на пресудата е она што судот не го утврди.
Шариф беше единствениот обвинет кому покрај киднапирањето му се товареше и директна кривична одговорност за повредите и убиството на Реџени. Обвинителството за него бараше доживотен затвор, но судот не го прифати обвинението за убиство. За останатите обвинители бараа по 17 години и шест месеци затвор.
Со други зборови, тројцата не се осудени за убиството на Реџени. Пресудата утврдува одговорност за неговото киднапирање.
Според ANSA, судиите прифатиле дека Реџени на 25 јануари 2016 година бил преземен од припадници на египетските служби и однесен во објект под нивна контрола. Но доказите не биле доволни за судот да ја припише кривичната одговорност за самото убиство на конкретниот обвинет кому му се товарело тоа дело. Образложението на пресудата треба да биде објавено во рок од 90 дена.
Реџени, 28-годишен докторанд на Универзитетот во Кембриџ, исчезна во Каиро на 25 јануари 2016 година додека истражуваше независни синдикати и работнички организации. Неговото тело беше пронајдено неколку дена подоцна со бројни траги од тешко насилство и тортура.
Осудени на 10 години, но засега никој не оди во затвор
Токму тука почнува вториот дел од случајот.
Сите четворица беа судени во отсуство и никогаш не се појавија пред судот во Рим. Италијанските власти со години ги водат како недостапни и велат дека не успеале да ја утврдат нивната локација. Според обвинителството, Италија во околу 30 наврати преку дипломатски и владини канали се обидувала да ги добие нивните адреси од Египет, без резултат.
Ниту пресудата од понеделникот автоматски не значи дека тројцата веднаш треба да почнат да ги издржуваат казните.
Станува збор за првостепена одлука. Според член 650 од италијанскиот Законик за кривична постапка, кривичните пресуди по правило стануваат извршни откако ќе станат правосилни. Римското обвинителство веќе најави дека ќе го прочита образложението и потоа ќе одлучи дали ќе поднесе жалба, особено поради неприфатеното обвинение за убиство и ослободувањето на четвртиот обвинет.
Дури и ако осудителната пресуда на крајот стане правосилна, останува практичниот проблем: италијанската полиција нема овластување едноставно да ги уапси осудените на територијата на Египет.
Reuters оценува дека нивната екстрадиција е малку веројатна, особено имајќи ја предвид досегашната несоработка меѓу двете земји околу конкретните обвинети. Во проверените извори непосредно по пресудата нема официјална потврда дека е издадено ново меѓународно барање за апсење или дека Египет прифатил да ги предаде тројцата.
Практично, доколку останат во Египет и Каиро не соработува, Италија има многу ограничени можности физички да ја изврши казната. Ситуацијата би можела да се промени ако осудените станат достапни на италијанските власти или се најдат во друга држава која би постапила по валидно италијанско барање.
Како воопшто се судеше без обвинетите?
Процесот против египетските функционери претходно беше запрен токму затоа што не постоеше доказ дека обвинетите формално биле известени за судењето.
Во 2023 година италијанскиот Уставен суд донесе пресудна одлука за случајот. Судот оцени дека одбивањето на странска држава да соработува не смее фактички да создаде имунитет во случаи поврзани со тортура. Затоа беше овозможено судењето да продолжи во отсуство кога обвинетиот знае дека против него се води постапка, но поради несоработка на неговата држава не може формално да му биде врачена поканата за судење.
Истовремено, Уставниот суд остави важна заштита за обвинетите: ако тие подоцна станат достапни, имаат право да бараат ново судење во свое присуство и повторно разгледување на суштината на случајот.
Токму таа одлука овозможи процесот повторно да започне во февруари 2024 година и, по повеќе од две години расправа, да стигне до првата пресуда.
Каиро и натаму не признава вмешаност на државните служби
Египет со години ја отфрла верзијата на италијанското обвинителство дека државните безбедносни структури стојат зад случајот.
Египетските власти претходно тврдеа дека Реџени бил жртва на криминална група и го оспоруваа италијанскиот процес и надлежноста на италијанскиот суд над египетски државјани кои работеле во египетските институции. Непосредно по пресудата египетското Министерство за надворешни работи и амбасадата во Рим не одговориле на барањата на Reuters за коментар.
Затоа пресудата од Рим има две сосема различни тежини.
Правно, италијански суд за првпат утврди кривична одговорност на тројца припадници на египетскиот безбедносен апарат за киднапирањето на Реџени.
Практично, пак, патот од судската пресуда до затворската ќелија останува неизвесен. Прво треба да заврши жалбената постапка и пресудата да стане извршна, а потоа Италија мора и физички да добие пристап до осудените.
По десет години истраги, дипломатски судири и процес што едвај започна поради неможноста да се известат обвинетите, токму тоа е следното отворено прашање во случајот Реџени.
