Животот поскапува побрзо од она што го покажува пресметката за инфлацијата

Минималната синдикална кошница во септември достигна 69.432 денари, за 4.355 денари повеќе отколку пред една година, додека официјалната инфлација изнесува 2,7 проценти. Просечната нето-плата во јули пораснала за 7,1 процент на годишно ниво, но овие бројки не ја даваат целосната слика за тоа колку им останува на семејствата по плаќањето на храната, сметките и другите основни трошоци.

Прашањето што ги засега граѓаните е колку навистина чини секојдневниот живот и дали растот на приходите е доволен за да ги покрие трошоците што се повторуваат секој месец.

Кошницата за еден месец е поскапа за 4.355 денари

Минималната синдикална кошница за септември 2026 година изнесува 69.432 денари, објави Сојузот на синдикатите на Македонија. Во август таа изнесувала 68.675 денари, што значи дека за еден месец се зголемила за 757 денари.

Уште повпечатлива е споредбата со септември минатата година. Според ССМ, минималниот трошок за живот за една година пораснал за 4.355 денари, а за две години за 8.126 денари.

Тоа е раст од околу 6,7 проценти за една година, пресметан врз основа на објавените вредности на кошницата. За домаќинство што секој месец ги троши речиси сите приходи за основни потреби, ова зголемување значи дополнителен притисок врз буџетот.

Синдикалната кошница е пресметка на потребните трошоци за живот на четиричлено семејство, според методологијата на ССМ. Таа не е сметка што секое семејство ја плаќа во истиот износ, бидејќи реалните трошоци зависат од местото на живеење, навиките, составот на домаќинството и начинот на купување.

Сепак, нејзината вредност овозможува да се следи колку средства се потребни за покривање на основните потреби и како тие трошоци се менуваат низ времето.

Инфлацијата е 2,7 проценти, но храната поскапела

Според Државниот завод за статистика, потрошувачките цени во септември 2026 година биле повисоки за 2,7 проценти во споредба со септември 2025 година. Во однос на август, вкупниот индекс на потрошувачките цени останал непроменет.

Но, движењето на цените не е исто во сите категории.

Кај храната и безалкохолните пијалаци, цените во септември биле повисоки за 1,7 проценти на годишно ниво, а само во однос на август пораснале за 0,5 проценти. Кај трошоците за домување, водата, електричната енергија, гасот и другите горива, годишниот раст изнесувал 3,7 проценти.

Овие разлики се важни затоа што секое домаќинство има различна структура на трошоци. За семејство што најголем дел од приходите го троши на храна и сметки, движењето на овие категории има поголемо значење отколку поскапувањето или поевтинувањето на производи и услуги што ги користи поретко.

Инфлацијата од 2,7 проценти не значи дека секој производ поскапел за толку, ниту дека секое семејство троши само 2,7 проценти повеќе од лани. Тоа е просечна промена на цените на цела група производи и услуги што се следат во статистичката кошничка.

Што се случува со платите?

Последните достапни податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека просечната месечна нето-плата во јули 2026 година изнесувала 48.499 денари. Во споредба со јули 2025 година, таа била повисока за 7,1 процент.

На прв поглед, растот на просечната плата е поголем од годишната инфлација забележана во септември. Но, за прецизна споредба на реалниот раст на платите и цените, треба да се користат податоци за истите периоди. Дополнително, просечната плата не кажува колкава е заработката на секој работник, бидејќи ги опфаќа и повисоките и пониските примања.

Затоа, само од овие две стапки не може да се заклучи дека сите вработени имаат поголема куповна моќ. За едни платата можеби пораснала повеќе од нивните трошоци, за други помалку, а дел од работниците можеби воопшто немале зголемување на примањата.

Особено важна е разликата меѓу растот на просечната плата и растот на минималните трошоци за живот. Синдикалната кошница во септември била повисока за околу 6,7 проценти на годишно ниво. Таа пресметка не е директно споредлива со растот на платата во јули, но покажува зошто граѓаните не ја оценуваат економската состојба само според просечната заработка.

Зошто официјалната инфлација не ја покажува целата слика?

Индексот на потрошувачките цени ја мери просечната промена на цените на репрезентативен сет производи и услуги. Тој е неопходен за следење на инфлацијата, но не ја опишува целосно потрошувачката на секое домаќинство.

Семејство со деца троши различни количини храна од домаќинство со еден или двајца членови. Домаќинство што плаќа кирија има поинаков месечен товар од семејство што живее во сопствен стан. Различни се и трошоците на оние што се греат со електрична енергија, дрва, пелети или парно.

Поради тоа, за реална слика за секојдневниот живот не е доволно да се следи само вкупната инфлација. Потребни се и податоци за храната, домувањето, енергијата, превозот и личната хигиена, како и споредби на конкретни производи во исти количини и во исти продажни места.

Таквата споредба треба да ги опфати цените на лебот, млекото, јајцата, месото, овошјето, зеленчукот и средствата за хигиена, со јасно наведени датуми. Без проверливи малопродажни цени за истите производи не може да се тврди колку точно поскапела една конкретна потрошувачка кошничка во продавниците.

Колку останува по основните трошоци?

Податоците за септември покажуваат дека минималната синдикална кошница достигнала 69.432 денари, додека последната објавена просечна нето-плата, за јули, изнесувала 48.499 денари.

Овие бројки се однесуваат на различни категории: кошницата е процена на трошоците за четиричлено семејство, а платата е просечен приход по вработен. Затоа, нивната разлика не треба да се толкува како точен месечен недостиг кај секое семејство. Таа, сепак, ја покажува тежината на трошоците за домаќинствата што зависат од една плата.

За да се утврди колку навистина останува заштеда по плаќањето на основните потреби, потребно е да се знаат бројот на вработени во семејството, вкупните приходи, трошоците за домување и реалната потрошувачка. Кај домаќинствата со повеќе членови што зависат од една заработка, просторот за непредвидени трошоци може да биде значително помал.

Во следниот период особено ќе биде важно да се следи дали растот на платите ќе продолжи да ја надминува инфлацијата и дали трошоците за храната, енергијата и домувањето ќе останат под контрола. За граѓаните, економската состојба најдиректно се гледа во тоа колку производи можат да купат со платата и колку средства им остануваат по плаќањето на неопходните сметки.

*За оваа статија се користени податоци на Државен завод за статистика, Сојуз на синдикатите на Македонија.