Skip to content
Доларот зајакна на 14 октомври по објавувањето на американските податоци за инфлацијата, додека нафтата „брент“ се движеше близу 106 долари за барел. За Македонија, комбинацијата создава можен притисок врз горивата и увозот што се плаќа во долари, со потенцијално прелевање врз трошоците за превоз и дистрибуција. Домашните цени, сепак, зависат од повеќе фактори и од посебната пресметка на РКЕ.
Американското Биро за статистика на трудот објави дека потрошувачките цени во септември пораснале за 0,6 отсто месечно и за 3,7 отсто годишно. Бензинот поскапел за 9,1 отсто спороред сезонски приспособените податоци и придонел за повеќе од половината од месечниот раст на индексот.
По објавата, според „Ројтерс“, доларот зајакнал за 0,68 отсто во однос на кошницата валути и достигнал највисоко ниво од април 2025 година. Еврото се спуштило на околу 1,11 долари. Пазарните очекувања за октомвриско зголемување на американската камата пораснале на околу 41 отсто, од приближно 20 отсто пред податоците.
За македонските увозници, важна е валутата во која ја плаќаат стоката. Народната банка одржува стабилен курс на денарот во однос на еврото. Од таа врска произлегува дека, кога доларот зајакнува кон еврото, за иста доларска фактура се потребни повеќе евра, односно денари. Ефектот врз конкретна набавка зависи од рокот на плаќање, договорот и евентуалната заштита од валутни промени.
Податоците на Евростат даваат попрецизна слика за изложеноста. Во 2025 година, 10,2 отсто од вредноста на македонскиот увоз била фактурирана во американски долари, а 88,9 отсто во евра. Кај нафтата, нафтените производи и сродните материјали, доларските фактури учествувале со 21,9 отсто. Овие годишни податоци ја покажуваат валутната структура, но не се пресметка на идното поскапување.
Кај горивата, доларот има дополнителна улога преку референтните берзански цени. РКЕ ја заснова редовната пресметка на просечните дневни цени на готовите нафтени деривати во изминатиот седумдневен период. Во конечната цена влегуваат и курсот долар-денар, транспортните трошоци, маржите, акцизите и даноците. Затоа движењето на „брент“ само по себе не кажува колку ќе чини литар бензин или дизел.
Последната домашна одлука ја покажува разликата меѓу берзанскиот притисок и цената на бензинските станици. На 13 октомври РКЕ ги оставила бензините и дизелот непроменети. Максималната цена на „еуросупер БС-95“, со примена од 14 октомври, изнесува 98,50 денари за литар, а на „еуродизел“ 97 денари.
Во таа пресметка, просечниот курс на доларот бил повисок за околу 1,29 отсто, но референтните цени на бензините и дизелот се намалиле. РКЕ ги применила и продолжените даночни олеснувања, вклучително намалено ДДВ од 10 отсто за дизелот и намалени акцизи. Така, различните компоненти можат да го засилат или да го ублажат притисокот врз малопродажната цена.
Следниот можен канал е превозот. Доколку горивата поскапат и останат поскапи, превозниците и дистрибутерите можат да се соочат со повисоки трошоци. Нивното пренесување врз цените во продавниците зависи од договорите, залихите, конкуренцијата и просторот компаниите да го покријат растот од сопствените маржи. Ова е можен механизам на прелевање, а не потврда дека домашните ценовници веќе се менуваат.
Променетите каматни очекувања имаат значење и за идното задолжување на државата. ММФ во извештајот за Македонија од јуни предупредува дека трошоците за задолжување можат да пораснат ако глобалните финансиски услови се заострат. Кај нова еврообврзница влијаат и европските каматни стапки, оцената на ризикот и побарувачката од инвеститорите. Зголемените очекувања за каматата на ФЕД сами по себе не ги менуваат веќе договорените фиксни камати.
Следниот состанок на Федералните резерви е закажан за 27 и 28 октомври. До тогаш, пазарните процени за зголемување на каматата можат повторно да се менуваат со новите економски податоци.
