Skip to content
Полска, земја што со децении беше симбол на економска миграција кон Западна Европа, постепено станува економија во која дел од иселениците одлучуваат да се вратат. Растот на платите, развојот на технолошката индустрија, странските инвестиции и подобрената инфраструктура го менуваат пазарот на труд. Во исто време, Македонија продолжува да се соочува со иселување на работоспособното население и недостиг од квалификувани кадри. Разликата меѓу двете земји отвора важно прашање: што треба да се промени во една економија за младите да почнат да ја гледаат иднината дома, наместо во странство?
Полска во последните три децении помина низ една од најзначајните економски трансформации во Европа. Од постсоцијалистичка економија со релативно ниски приходи стана голем индустриски, технолошки и инвестициски центар.
Во анализата објавена на 15 октомври, британски „Гардијан“ го разгледува токму овој пресврт: земјата која некогаш испраќаше голем број работници во Велика Британија, Германија и други западноевропски економии, сега привлекува и дел од своите иселеници назад.
Причината не е само носталгијата за родната земја. Полската економија денес нуди можности за професионален развој што пред дваесетина години беа многу поограничени.
Зголемените плати, развојот на современи компании, технолошките инвестиции и подобрувањето на животниот стандард придонесуваат враќањето да стане реална опција за дел од полските граѓани.
Од евтина работна сила до една од 20-те најголеми економии во светот
Економскиот подем на Полска се гледа и во статистичките показатели.
Во деведесеттите години, полскиот доход по жител изнесувал приближно 40 проценти од просекот на Европската Унија.
Во 2025 година, според податоците на Евростат, бруто-домашниот производ по жител, изразен според куповната моќ, достигнал 81 процент од просекот на ЕУ.
Тоа значи дека Полска во голема мера ја намалила економската разлика во однос на поразвиените европски земји.
Членството во Европската Унија од 2004 година, пристапот до европските фондови, инвестициите во транспортна и деловна инфраструктура и поврзувањето со европските производствени синџири одиграле значајна улога во овој процес.
Но Полска постепено се насочува и кон индустрии со поголема додадена вредност, вклучително информатичка технологија, развој на софтвер, инженерство и иновативно претприемаштво.
Платите растат, но растат и трошоците за живот
Полскиот пример не значи дека економскиот развој ги решил сите проблеми.
Со повисоките плати растат и трошоците за домување, услуги и живот во големите градови, особено во Варшава и Краков.
За одредени професии, разликата во платите во однос на Западна Европа веќе не е толку голема како претходно. Но за други работници, особено во помалку платените сектори, иселувањето и понатаму останува привлечна можност.
Клучната промена е што денес во Полска постои поголем избор на работни места со повисока продуктивност, подобри услови и можности за професионално напредување.
Токму овој фактор е важен во објаснувањето зошто дел од граѓаните што претходно работеле во странство решаваат да се вратат.
Македонија има поинаков проблем: Губи кадри што тешко може да ги замени
Додека Полска ја користи економската трансформација за да го намали одливот на човечки капитал, Македонија продолжува да се соочува со сериозни демографски и економски предизвици.
Според извештајот на ОЕЦД за конкурентноста на малите и средните претпријатија во Македонија, објавен во 2026 година, во 2024 година околу 535.000 македонски граѓани живееле во странство, наспроти околу 437.000 во 2015 година.
ОЕЦД проценува дека стапката на емиграција изнесува 24,2 проценти.
Уште позагрижувачки е економскиот ефект од иселувањето.
Според анализите што ги наведува ОЕЦД, загубата на високообразовани кадри ја чини македонската економија околу 0,8 проценти од БДП годишно, додека пошироките економски загуби поврзани со емиграцијата се проценуваат меѓу 5,15 и 8,34 проценти од БДП.
Ова се проценки на економските ефекти, а не директни буџетски расходи.
Дури 58 проценти од анкетираните компании го оцениле одливот на квалификувани работници како умерена или сериозна пречка за нивното работење.
Македонија увезува работници, а сопствените млади заминуваат
Еден од парадоксите на македонскиот пазар на труд е што истовремено постојат невработеност, недостиг од кадар и постојано иселување.
Компаниите во одредени сектори пријавуваат дека тешко наоѓаат работници, додека голем број граѓани бараат подобри плати и услови во странство.
Ова покажува дека проблемот не се сведува само на бројот на расположливи работни места.
Важни се нивниот квалитет, платите, можностите за напредување, условите за работа и поврзаноста меѓу образованието и потребите на компаниите.
Во 2026 година квотата за вработување странски работници во Македонија изнесува 10.000 лица, што дополнително ја отвора дебатата за начинот на кој економијата ќе го надоместува недостигот од работна сила.
Увозот на работници може да помогне во одредени дејности, но не може сам по себе да го реши проблемот со иселувањето на домашниот квалификуван кадар.
Зошто само повисока минимална плата не е доволна?
Во Македонија дебатата за животниот стандард често се сведува на висината на минималната и просечната плата.
Растот на платите е неопходен, но полскиот пример покажува дека долгорочното подобрување на стандардот е тесно поврзано со продуктивноста и структурата на економијата.
Ако компаниите создаваат производи и услуги со мала додадена вредност, просторот за одржлив раст на платите е ограничен.
Но ако економијата се развива во насока на технологија, инженерство, истражување, иновации и пософистицирано производство, се отвора можност за подобро платени работни места.
Затоа суштинското прашање не е само колку треба да пораснат платите, туку и какви инвестиции и економски активности се потребни за тие плати да бидат одржливи.
Странските инвестиции не се доволни ако домашните компании останат на маргините
Полскиот економски развој не се заснова исклучиво на привлекување странски компании.
Со текот на годините се развивале домашни претпријатија, добавувачи, технолошки компании и иновативни бизниси што сè поактивно учествуваат на меѓународните пазари.
За Македонија, еден од клучните предизвици е како странските инвестиции да се поврзат со домашната економија.
Тоа значи локалните компании да не останат само набљудувачи на производството во индустриските зони, туку да добијат можност да станат добавувачи, партнери и извозници на производи со поголема вредност.
Ваквиот пристап може да создаде пошироки економски ефекти, нови квалификувани работни места и дополнителни можности за развој на домашното претприемаштво.
Без посилна домашна производствена и технолошка основа, растот на инвестициите не мора автоматски да значи и доволен раст на животниот стандард.
За враќање на иселениците не е доволна само повисока плата
Одлуката за враќање во родната земја е многу посложена од споредбата на две плати.
Луѓето што со години живеат во странство често веќе имаат изградени професионални мрежи, семејни навики и животни планови.
За да се вратат, потребни им се услови што ќе им овозможат стабилна иднина.
Покрај платите и работните места, важни се и здравството, образованието, јавните услуги, правната сигурност, квалитетот на институциите и можностите за развој на децата.
Полскиот пример покажува дека економското приближување кон развиените земји може постепено да ја промени и миграциската динамика.
Но враќањето на дел од иселениците не треба да се меша со целосно запирање на емиграцијата. Движењето на населението продолжува и во економски развиените држави.
Што може да научи Македонија од Полска?
Првата лекција е дека долгорочниот економски развој бара континуитет, а не само краткорочни мерки.
Втората е дека инфраструктурата, образованието и технолошкиот развој мора да бидат поврзани со јасна економска стратегија.
Третата е дека домашното претприемаштво и извозно ориентираните компании имаат суштинска улога во создавањето подобро платени работни места.
И четвртата, можеби најважна, е дека младите не заминуваат само поради моменталната висина на платата, туку и поради можностите што очекуваат да ги имаат во следните десет или дваесет години.
Искуството на Полска покажува дека земјите што некогаш биле големи извори на работна миграција можат постепено да создадат услови дел од граѓаните да се вратат.
Прашањето за Македонија е дали ќе продолжи да се потпира на модел во кој недостигот од домашна работна сила се надоместува со увоз на работници, или ќе успее да создаде економија што ќе им понуди причина на младите да останат, а на иселениците да размислат за враќање.
