Skip to content
Македонија го активира механизмот за меѓународно барање и екстрадиција на Ива Михаилова, но случајот брзо излезе од правните рамки и се претвори во ново поле за политичко надмудрување со Софија. Само неколку дена по средбата на министрите за надворешни работи Муцунски и Петрова-Чамова, која отвори простор за обновување на дијалогот, двете држави повторно се најдоа во јавен судир. Прашањето е дали македонската дипломатија имаше план како да го спречи овој случај да ја преземе целата билатерална агенда.
Правна постапка, дипломатски последици
На 13 октомври бугарските власти добиле известување од Интерпол-Скопје со барање за меѓународно пронаоѓање, апсење и екстрадиција на Ива Михаилова, која има македонско и бугарско државјанство. Барањето се заснова на судска наредба од Кочани. Следниот ден бугарското Министерство за внатрешни работи потврди дека го примило известувањето, но посочи дека бугарски државјанин не може да биде предаден на друга држава за кривично гонење, освен под услови предвидени со соодветен ратификуван меѓународен договор. Бугарските власти соопштија и дека во тој момент не била издадена црвена потерница на Интерпол.
Оваа разлика е важна. Македонија го активирала механизмот за барање, но тоа само по себе не значи дека екстрадицијата е обезбедена, ниту дека Бугарија веќе донела конечна одлука за одбивање. Софија, сепак, јасно укажа на правната пречка што ја гледа во сопственото законодавство и во меѓународните правила.
Од македонска перспектива, барањето за екстрадиција е легитимен институционален чекор. Но дипломатската проценка не завршува со испраќањето на документите. Таа подразбира и предвидување како другата држава ќе реагира, кои правни ограничувања ќе ги истакне и дали случајот може да се искористи за поширока политичка конфронтација.
Дијалогот не беше ни почнат од нула
Средбата на Тимчо Муцунски со бугарската министерка за надворешни работи Велислава Петрова-Чамова во Софија на 8 октомври беше сигнал дека двете страни се подготвени да одржуваат директна комуникација. Таа не донесе пробив во спорот за европската интеграција, но отвори можност за разговори за прашањата од заемен интерес.
Сепак, би било погрешно да се претстави дека односите дотогаш биле мирни, а случајот Михаилова одеднаш ја предизвикал кризата. Уште на 29 септември бугарското Министерство за надворешни работи го повикало привремениот шеф на македонската амбасада во Софија поради одлуката на македонските институции да не му дозволат влез на бугарскиот пратеник Ангел Георгиев, кој сакал да присуствува на судско рочиште во Кочани. Софија тогаш оценила дека станува збор за провокативен пристап.
Значи, дипломатската димензија на случајот постоеше и пред средбата на министрите. Токму затоа, пораките за обновување на дијалогот бараа внимателно управување со темата, а не очекување дека еден состанок автоматски ќе ги отстрани наталожените недоверба и несогласувања.
Кој ја контролираше агендата?
Тука се отвора главната дилема за македонската дипломатија. Дали Скопје успеа да ја задржи постапката во институционалните рамки или дозволи таа да прерасне во спор во кој секоја изјава произведува нова изјава, а секој потег отвора нова политичка фронта?
На 15 октомври премиерот Христијан Мицкоски тврдеше дека Михаилова и нејзиниот адвокат незаконски ја преминале границата и ги отфрли наводите дека постоел договор со Бугарија. Неговите тврдења се дел од политичката расправа, но спорот околу тоа како таа ја напуштила Македонија останува прашање што мора да се утврди врз основа на докази, а не само преку јавни изјави.
Во ваква ситуација, поострата реторика може да создаде впечаток на решителност пред домашната јавност, но не мора да ја подобри преговарачката позиција на државата. Ако Софија се повикува на сопствените правни ограничувања, а Скопје одговара со политички пораки и најави за одговорност, спорот лесно се префрла од прашањето што можат да направат институциите кон прашањето која влада ќе изгледа посилна.
Тоа е ризикот што ја оправдува метафората за „голтање јадица“. Не мора да се докажува дека Бугарија однапред смислила план за да се покаже дека македонската страна можеби не ја проценила целосно дипломатската цена на случајот. За таков заклучок, сепак, потребни се докази за конкретните одлуки, комуникацијата меѓу институциите и начинот на кој било планирано постапувањето со Софија.
Како да не се изгуби пошироката цел
Македонија има интерес да бара почитување на своите судски постапки и да ги користи расположливите меѓународни механизми. Но истовремено има интерес да не дозволи секој билатерален спор да го блокира разговорот за европската интеграција. Тие две цели не се исклучуваат, но бараат дипломатска дисциплина: јасно разграничување меѓу судската постапка и политичките пораки, усогласени ставови на институциите и внимателно управување со јавната комуникација.
Нема доволно основа да се тврди дека Софија го создала случајот за намерно да го попречи дијалогот. Има, меѓутоа, основа да се праша дали Скопје навреме препозна дека случајот веќе добил дипломатска димензија и дали имало план да се спречи таа да ја потисне пошироката агенда.
Најлошиот исход за Македонија би бил правната постапка да продолжи со неизвесен резултат, а политичката штета да остане: нова епизода на недоверба, ново меѓусебно обвинување и уште помалку простор за разговор за европскиот пат.
Затоа главната дипломатска лекција не е дека Македонија требало да се откаже од барањето за екстрадиција. Таа е дека правниот чекор мора да биде придружен со стратегија за неговите меѓудржавни последици. Ако таква стратегија недостигала, тогаш проблемот не е во самото барање, туку во тоа што Скопје можеби ѝ дозволило на кризата да ја преземе агендата токму кога се отвораше можност за дијалог.
