Кој му помага на земјоделецот кога ќе погреши?

Една погрешна одлука за ѓубрење, заштита на насадите или наводнување може да го намали приносот и да ги зголеми трошоците за целата сезона. Но, земјоделецот не мора секоја одлука да ја носи сам. Во Србија и Хрватска постојат организирани системи на земјоделско советување преку кои производителите можат да добијат стручна помош за проблемите со кои секојдневно се соочуваат.

Советувањето не се однесува само на субвенции и административни процедури. Тоа вклучува избор на сорти, анализа на почвата, правилно ѓубрење, заштита на растенијата, сточарско производство и воведување нови технологии. Целта е земјоделецот да донесе подобра одлука пред грешката да стане трошок.

Во Србија функционира мрежа на земјоделски советодавни и стручни служби, познати како ПССС. Тие се организирани по региони и преку агрономи и други стручни лица обезбедуваат поддршка за земјоделските стопанства.

Советниците работат со производителите на прашања поврзани со производството, заштитата на растенијата, исхраната на добитокот и примената на современи земјоделски практики. Дел од нивната работа се и теренските посети, стручните препораки и обуките.

Во Хрватска, земјоделското советување е организирано преку јавна служба во рамките на Министерството за земјоделство, шумарство и рибарство. Советниците обезбедуваат стручна поддршка во растителното и сточарското производство, како и информации за земјоделските мерки, обврските и можностите за развој на стопанствата.

Хрватскиот модел е поврзан и со европската Заедничка земјоделска политика, која го препознава советувањето како дел од системот за пренесување знаење и иновации во земјоделството.

Иако организацијата е различна, заедничката идеја е едноставна: земјоделецот треба да има пристап до стручно знаење кога носи одлуки што влијаат врз неговиот принос и заработка.

На пример, производител што забележува промени на листовите кај насадите може да побара совет пред да употреби препарат. Проблемот можеби е болест, но може да биде и недостаток на хранливи материи или последица од временските услови. Погрешната проценка значи непотребен трошок, а понекогаш и дополнителна штета.

Слично е и со ѓубрењето. Поголемо количество ѓубриво не значи автоматски поголем принос. Без соодветна проценка на потребите на почвата и растението, производителот може да потроши повеќе пари, а да не добие подобар резултат.

Затоа, вредноста на земјоделскиот совет не е само во информацијата што ќе ја добие производителот, туку и во загубата што може да ја избегне.

Македонија, исто така, има јавен систем на земјоделско советување. Агенцијата за поттикнување на развојот на земјоделството располага со регионални и локални канцеларии и со стручни лица за различни области на земјоделското производство.

Затоа, споредбата со Србија и Хрватска не треба да се сведе на прашањето дали Македонија има советници. Поважно е колку производители навистина добиваат навремена и конкретна помош, колку често советниците излегуваат на терен и дали поддршката продолжува низ целата производствена сезона.

Хрватска има и практичен начин за ширење на стручните информации. Преку официјалната советодавна платформа земјоделците можат да следат препораки за заштита на растенијата, технологии на одгледување и актуелни проблеми во производството. Во септември и октомври 2026 година, на пример, биле објавени препораки за ѓубрење и наводнување зелка, зреење маслинки и заштита на лозјата.

Во Србија, пак, годишната програма за 2026 година предвидува советодавни активности, обуки и следење на ефектите од работата на советниците. Според Владата на Србија, системот опфаќа 34 служби и приближно 350 лиценцирани советници.

Сепак, ниту бројот на советници ниту постоењето на канцеларии сами по себе не покажуваат колку е успешна поддршката. За тоа се потребни податоци за опфатот на производителите, зачестеноста на теренските посети и резултатите од дадените препораки.

За земјоделец што вложува во семе, садници, ѓубрива, заштитни средства и механизација, навремениот совет може да биде разликата меѓу непотребен трошок и исплатлива одлука.

Искуствата од Србија и Хрватска отвораат важно прашање и за Македонија: дали на земјоделците им е доволно да знаат каде постои советодавна служба или им е потребна поблиска и редовна соработка со стручно лице што го познава нивното производство?

Одговорот не е само во организацијата на институциите, туку и во тоа дали земјоделецот има кому да се обрати пред да направи скапа грешка.