Skip to content
Премиерот Христијан Мицкоски повика на промовирање на многудетните семејства како одговор на демографските и економските предизвици со кои се соочува Македонија. Но, додека државата зборува за потребата од повеќе деца, 4.521 дете чека место во градинка, купувањето сопствен стан станува сè поголем финансиски предизвик, а синдикалната минимална кошничка во октомври достигна 70.358 денари. Меѓу повиците за зголемување на наталитетот и условите во кои живеат семејствата постои разлика што заслужува сериозна анализа.
Мицкоски предупреди дека доколку Македонија не се сврти кон семејните вредности и многудетните семејства, економијата ќе се соочи со недостиг од работна сила. Тој ја коментираше изјавата на вицепремиерот Александар Николоски дека до 2030 година на земјата би ѝ биле потребни 50.000 странски работници годишно за да го одржи сегашното ниво на бруто-домашниот производ, оценувајќи дека потребата може да биде и поголема.
Намалувањето на наталитетот, стареењето на населението и иселувањето се реални предизвици со долгорочни последици. Сепак, повикот за повеќе деца отвора и друго прашање: колку младите луѓе денес можат да си дозволат да основаат семејство, а родителите да планираат второ или трето дете?
Сопствен стан, сè потешко остварлива цел
За многу млади парови, првиот предизвик се појавува уште пред раѓањето на првото дете. Цените на недвижностите, потребата од сопствено учество при подигнување станбен кредит и долгорочните финансиски обврски го отежнуваат решавањето на станбеното прашање.
Дури и кога двајцата партнери се вработени, купувањето стан бара значителен дел од семејните приходи да се издвојува за кредитна рата. За оние што живеат под кирија, месечните трошоци дополнително ја намалуваат можноста за штедење.
Станбеното прашање не е само прашање на сопственост. Тоа е поврзано со чувството на сигурност, можноста за осамостојување и планирањето на иднината. Кога обезбедувањето дом станува долгорочен финансиски товар, одлуката за проширување на семејството неретко се одложува.
Илјадници деца чекаат место во градинка
Според електронскиот систем за упис во градинките, 4.521 дете се наоѓа на листите на чекање. Зад оваа бројка стојат семејства што треба секојдневно да организираат кој ќе се грижи за нивните деца додека родителите се на работа.
За дел од нив решението е помош од бабите и дедовците, за други приватно згрижување, а за некои и откажување или ограничување на професионалните обврски на еден од родителите.
Недостигот од достапна предучилишна грижа има и економски последици. Кога еден родител не може да работи со полно работно време поради немање место во градинка, се намалуваат приходите на домаќинството токму во периодот кога трошоците за одгледување деца се зголемуваат.
Во такви услови, повикот за многудетни семејства тешко може да се одвои од потребата за проширување на капацитетите на градинките и обезбедување достапна грижа за секое дете.
Повеќе деца, а дел од училниците веќе се полни
Предизвиците продолжуваат и кога децата ќе тргнат на училиште. Во дел од поголемите општини има паралелки со 28 ученици, што го отвора прашањето за условите во кои се одвива наставата и можноста секое дете да добие доволно индивидуално внимание.
Особено во одделенската настава, кога се стекнуваат основните знаења и работни навики, бројот на ученици во паралелката е важен фактор за организацијата на наставата.
Истовремено, состојбата не е еднаква во целата држава. Додека некои училишта се соочуваат со оптоварени капацитети, други имаат сè помалку ученици. Тоа укажува на потребата образовната инфраструктура да се планира според реалните демографски движења и потребите на населението.
Ако целта е поголем број деца, таа мора да биде проследена и со долгорочно планирање на градинките, училиштата, наставниот кадар и другите услуги што им се потребни на семејствата.
Семејната математика станува сè потешка
Најдиректната слика за финансиските можности на домаќинствата ја дава синдикалната минимална кошничка. Според Сојузот на синдикатите на Македонија, во октомври 2026 година нејзината вредност достигна 70.358 денари, што е за 926 денари повеќе од септември.
За четиричлено семејство што живее во изнајмен стан од 60 квадратни метри, пресметаните месечни потреби достигнуваат 85.733 денари.
Само за храна и пијалаци, според синдикалната пресметка, се потребни 26.170 денари месечно, износ што ја надминува минималната плата од 26.046 денари. За образование се пресметани дополнителни 7.192 денари.
Овие податоци се однесуваат на четиричлено семејство, а не на домаќинство со три или повеќе деца. Сепак, тие покажуваат колкав дел од приходите е потребен за покривање на основните животни трошоци.
За семејство со две деца, одлуката за трето значи и дополнителни потреби за храна, облека, грижа, образование и простор за живеење. Не сите трошоци растат пропорционално со бројот на членовите, но финансиската сигурност останува важен фактор при планирањето на семејството.
Затоа, одлуката за повеќе деца не може да се разгледува само низ призмата на семејните вредности. Таа е поврзана и со платите, стабилноста на работните места, достапноста на јавните услуги и можноста родителите да обезбедат пристоен живот.
Демографската политика не завршува со повик за повеќе деца
Потребата од странски работници и поддршката за зголемување на наталитетот не се две меѓусебно исклучиви решенија. Недостигот од работна сила може да бара мерки во релативно краток рок, додека ефектите од зголемен наталитет врз пазарот на трудот се чувствуваат дури по две децении.
Државата може истовремено да развива политики за задржување на домашната работна сила, враќање на иселените граѓани, регулирано вработување странски работници и поддршка на семејствата што сакаат да имаат повеќе деца.
Во таа насока, семејната политика не се исцрпува со промовирање на родителството. Таа подразбира достапно домување, сигурни приходи, функционални градинки, квалитетно образование и можност родителите да ги усогласат професионалните и семејните обврски.
Македонија несомнено има потреба од одговор на демографските предизвици. Но, бројот на родени деца не зависи само од пораките што ги испраќаат политичарите, туку и од економските и општествените услови во кои граѓаните ја планираат својата иднина.
Семејните вредности може да се промовираат со зборови, но поддршката за семејствата се покажува преку конкретни политики. А за родителите, таа разлика се чувствува секој ден, од плаќањето на станбената рата и барањето место во градинка, до месечната пресметка колку пари остануваат за живот.
