Skip to content
Просечната плата во Македонија достигна 48.733 денари, но за покривање на минималните месечни потреби на едно четиричлено семејство, според пресметките на Сојузот на синдикатите на Македонија, се потребни 70.358 денари. Додека статистиката бележи реален раст на заработувачката, граѓаните секојдневно се соочуваат со сметките за храна, домување, транспорт и комуналии. Прашањето повеќе не е само колку растат платите, туку колку од тој раст навистина останува во семејниот буџет.
Најновите податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека просечната исплатена нето-плата во август 2026 година изнесувала 48.733 денари. Во споредба со истиот месец минатата година, заработувачката номинално пораснала за 7,6 отсто, додека реалниот раст, по пресметувањето на инфлацијата, изнесува 4,8 отсто.
На прв поглед, станува збор за позитивен економски показател. Реалниот раст значи дека просечната плата не само што номинално се зголемила, туку во однос на општото ниво на цените има и поголема куповна моќ отколку пред една година.
Но, податоците за просечната заработувачка не ја прикажуваат целосно финансиската состојба на домаќинствата.
Една просечна плата покрива само 69 отсто од синдикалната кошница
Според најновата пресметка на Сојузот на синдикатите на Македонија, синдикалната минимална кошница во октомври достигнала 70.358 денари. Во однос на септември, кога изнесувала 69.432 денари, за само еден месец поскапела за 926 денари.
Тоа значи дека разликата меѓу една просечна нето-плата и износот потребен за минималните трошоци на четиричлено домаќинство изнесува 21.625 денари.
Со други зборови, една просечна плата покрива околу 69 проценти од синдикалната кошница.
Ако семејството живее под кирија, пресметката станува уште понеповолна. Според ССМ, месечните трошоци на четиричлено домаќинство кое изнајмува стан од 60 квадратни метри достигнуваат 85.733 денари. Тоа е за 37.000 денари повеќе од една просечна плата.
Сепак, оваа споредба не значи дека секое семејство има толкав недостиг. Просечната плата е индивидуална заработувачка, додека синдикалната кошница претставува трошок за цело четиричлено домаќинство. Семејствата со двајца вработени имаат поинаква финансиска позиција од оние што живеат со една плата.
Но, токму оваа разлика го отвора прашањето колку се финансиски ранливи домаќинствата со само еден вработен.
За храна се потребни повеќе од половина просечна плата
Од вкупната октомвриска синдикална кошница, за храна и пијалаци се предвидени 26.170 денари.
Тоа претставува околу 54 отсто од една просечна месечна нето-плата.
Кога на храната ќе се додадат комуналните трошоци од 6.379 денари и транспортот од 5.468 денари, трите категории заедно достигнуваат 38.017 денари.
На работник со просечна плата, по овие трошоци, би му останале само 10.716 денари за останатите потреби на семејството: облека, здравје, образование, лична хигиена и други неопходни расходи.
Оваа пресметка покажува колку различно може да изгледа истата плата во статистичка табела и во домашниот буџет.
Десет сектори над просекот, девет под него
Дополнителен проблем е нерамномерната распределба на заработувачката меѓу економските сектори.
Според податоците објавени од „Блумберг Адрија“, во десет сектори просечната нето-плата е повисока од државниот просек, додека во девет е пониска.
Најголем годишен раст на платите во август е забележан во снабдувањето со вода и управувањето со отпад, од 11,9 отсто, административните и помошните услужни дејности со 10,7 отсто и преработувачката индустрија со 9 отсто.
Овие податоци покажуваат дека растот не е еднаков во сите делови од економијата.
Просечната плата, по својата природа, е математички просек. Повисоките заработувачки во одредени сектори можат да ја подигнат националната просечна вредност, без тоа нужно да значи дека мнозинството работници ја добиваат таа сума.
За подобро да се оцени животниот стандард, потребни се и податоци за медијалната плата, распределбата на заработувачките и бројот на домаќинства со еден или двајца вработени.
Куповната моќ расте, но дали е доволно брзо?
Економски гледано, растот на реалните плати од 4,8 отсто е позитивен сигнал. Тој покажува дека зголемувањето на просечната заработувачка го надминало растот на потрошувачките цени на годишно ниво.
Но реалниот раст не значи дека претходните поскапувања исчезнале.
Кога инфлацијата се забавува, тоа најчесто значи дека цените растат побавно, а не дека се враќаат на нивото од пред неколку години.
Токму затоа граѓаните можат истовремено да имаат повисоки плати и да чувствуваат финансиски притисок. Платата може да купува повеќе отколку пред една година, но значително помалку отколку пред подолгиот период на поскапувања.
Дополнително, официјалната инфлација ја претставува просечната промена на цените на широк спектар производи и услуги. Семејствата што најголем дел од приходите го трошат за храна и комунални услуги можат да почувствуваат поинаков ценовен притисок од просечниот.
Не е важно само колку изнесува платата, туку што може да се купи со неа
Македонската економија бележи номинален и реален раст на просечните заработувачки, но податоците за синдикалната кошница укажуваат дека трошоците за основните потреби и натаму претставуваат сериозен товар, особено за семејствата со еден приход.
За вистинско подобрување на животниот стандард, важен е континуиран раст на реалните плати, но и стабилизирање на трошоците за домување, храна и услуги, како и намалување на разликите во заработувачките.
Зашто, на крајот на месецот, граѓаните не располагаат со статистички просек, туку со парите што реално им легнуваат на сметка.
