За две години животот поскапел за повеќе од 8.000 денари

Платите растат, но семејниот буџет и натаму е под притисок. Во Македонија просечната нето-плата достигна 48.733 денари, додека синдикалната минимална кошница за четиричлено семејство изнесува 69.432 денари. Ново меѓународно истражување открива феномен што го препознаваат и македонските потрошувачи: граѓаните трошат повеќе пари, но тоа не значи дека купуваат повеќе производи.

Некогаш со 2.000 денари од супермаркет можеше да се излезе со неколку полни кеси. Денес, истата сума може да исчезне по купувањето основни прехранбени производи, средства за хигиена и неколку намирници за домаќинството. Потрошувачите сè почесто ги споредуваат цените, ги следат попустите и се откажуваат од производи што до неодамна редовно ги купувале.

Но, иако се купува повнимателно, на касите се оставаат повеќе пари.

Токму овој парадокс е во центарот на новото истражување на американската организација ICSC, објавено во септември 2026 година. Дури 77 проценти од испитаниците изјавиле дека нивните месечни трошоци се зголемиле, но само 14 проценти го поврзале тоа со повисоки приходи.

За најголем дел од потрошувачите, причината за зголемените трошоци не е повисокиот животен стандард, туку поскапувањето на производите и услугите.

Иако истражувањето е спроведено во САД и не може директно да се преслика врз Македонија, истата економска дилема се отвора и кај нас: дали растот на платите носи реално подобар живот или само овозможува да се платат сметките што стануваат сè повисоки?

Просечна плата од 48.733 денари, а за основен живот се потребни 69.432

Најновите податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека просечната нето-плата во август 2026 година достигнала 48.733 денари.

Истовремено, според Сојузот на синдикатите на Македонија, минималната синдикална кошница за четиричлено семејство во септември изнесувала 69.432 денари.

Разликата меѓу овие две суми е 20.699 денари. Тоа значи дека една просечна плата покрива околу 70 проценти од вредноста на синдикалната минимална кошница.

Ова не значи дека сите семејства располагаат со една плата. Во домаќинствата во кои работат двајца членови, приходите можат да бидат значително повисоки. Но, просечната плата сама по себе не ја покажува распределбата на приходите, ниту трошоците што ги има секое конкретно семејство.

Уште поголем товар имаат семејствата што живеат под кирија. Според синдикалните пресметки, на едно четиричлено домаќинство што изнајмува стан од 60 квадратни метри му биле потребни 84.807 денари месечно во септември.

За две просечни плати тоа претставува речиси 87 проценти од вкупниот приход.

И токму тука се гледа разликата меѓу статистичкиот раст на платите и вистинската финансиска сигурност.

За две години животот поскапе за повеќе од 8.000 денари

Вредноста на синдикалната минимална кошница во септември 2024 година изнесувала 61.306 денари. Една година подоцна достигнала 65.077 денари, а во септември 2026 година се искачила на 69.432 денари.

За само две години, минималните месечни трошоци за четиричлено семејство, според методологијата на ССМ, пораснале за 8.126 денари.

Ова е износ што секој месец дополнително треба да се обезбеди за истото основно ниво на потрошувачка дефинирано со синдикалната кошница.

За семејство што живее од плата до плата, разликата може да значи откажување од викенд-патување, одложување на купување облека или намалување на буџетот за други потреби.

Особено загрижувачки е уделот на храната во вкупните трошоци.

Според ССМ, во септември за храна и пијалаци биле потребни 25.259 денари, или 36,4 проценти од основната синдикална кошница.

Тоа значи дека повеќе од една третина од предвидениот минимален семеен буџет се троши само за исхрана.

Инфлацијата е 2,7 проценти, но тоа не значи дека цените се вратиле назад

Во септември 2026 година, инфлацијата во Македонија изнесувала 2,7 проценти на годишно ниво. Во споредба со август, вкупниот индекс на трошоците на животот останал непроменет.

Но, во истиот месец храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 0,5 проценти, а покуќнината и опремата за домаќинството за 1,3 проценти.

Ова покажува зошто граѓаните не мора да почувствуваат олеснување дури и кога официјалната инфлација забавува.

Пониска инфлација значи дека цените во просек растат побавно, а не дека се враќаат на претходното ниво.

Ако производ што чинел 100 денари поскапел на 120 денари, а следната година неговата цена пораснала уште за 3 проценти, новата цена ќе биде 123,60 денари. Иако инфлацијата е пониска, производот останува значително поскап отколку на почетокот.

Затоа, за семејниот буџет не е доволно да се следи само годишната инфлација. Подеднакво важно е колку се зголемиле приходите во однос на вкупното поскапување во изминатите години.

Потрошувачите сè почесто купуваат според цената, а не според желбата

Истражувањето на ICSC покажува дека 72 проценти од американските испитаници планирале да бидат повнимателни со трошоците во следните три месеци.

Тоа подразбира купување поевтини брендови, користење попусти, одложување поголеми набавки и намалување на трошоците за задоволства.

Уште поважен е податокот дека 45 проценти од потрошувачите што успеваат да ги платат основните обврски сепак имаат малку пари за други желби и потреби.

Ова е важна промена во потрошувачкото однесување.

Граѓаните не престануваат да купуваат, но сè почесто се откажуваат од поскапите производи, чекаат акции или избираат поевтини алтернативи.

Во економска смисла, поголемата сума потрошена на касата не мора да означува поголема потрошувачка во реална вредност.

Доколку едно семејство лани трошело 20.000 денари за храна, а годинава троши 22.000 денари за истите количества, номиналната потрошувачка е зголемена за десет проценти, но семејството не добило повеќе производи.

Тоа е разликата меѓу растот на потрошените пари и растот на вистинската куповна моќ.

Дали платите растат доволно брзо?

Македонската економија бележи раст на просечните плати, но за оценка на животниот стандард неопходно е тие да се споредат со растот на цените.

Номиналната плата го покажува износот што работникот го добива на сметката. Реалната плата покажува колку стоки и услуги може да купи со тие пари.

Ако платата се зголеми за шест проценти, а цените за три проценти во истиот период, куповната моќ расте, но многу помалку од номиналната плата.

И обратно, ако цените растат побрзо од приходите, граѓаните реално осиромашуваат, дури и кога на сметката добиваат повеќе денари.

Дополнително, просечната плата не ја прикажува целата слика. Таа може да расте поради повисоки примања во одредени сектори, додека значителен број работници и натаму заработуваат многу под просекот.

Затоа, за вистинска оценка на животниот стандард важни се и медијалната плата, распределбата на приходите и трошоците на домаќинствата.

Економијата може да расте, а граѓаните да не чувствуваат олеснување

Растот на бруто-домашниот производ, повисоките плати и зголемениот промет во трговијата се важни економски показатели. Но, сами по себе не кажуваат дали едно просечно семејство живее подобро.

Доколку растот на прометот произлегува главно од повисоките цени, наместо од поголеми продадени количества, економската статистика може да покаже поголем номинален обрт без споредливо подобрување на потрошувачката.

Слично е и со платите. Повисоката просечна плата не е гаранција дека секој работник може полесно да ги покрие трошоците за храна, домување, превоз и образование.

Македонските домаќинства сè почесто се соочуваат со дилемата како да го распределат месечниот буџет меѓу неопходните обврски и желбите што постепено стануваат луксуз.