Skip to content
За само шест месеци, двајца долгогодишни европски партнери на Владимир Путин доживеаја изборни порази. Виктор Орбан по 16 години ја изгуби власта во Унгарија, а политичкиот блок на Александар Вучиќ беше поразен од студентското движење во Србија. Двата изборни резултати ја менуваат политичката карта на Европа, но отвораат и многу посложено прашање: дали Москва навистина ги губи своите сојузници или руското влијание ќе продолжи да функционира и без политичарите што со години го одржуваа?
Промените во Будимпешта и Белград се особено значајни затоа што станува збор за две држави со различен статус во Европа, но со слична политика на одржување блиски врски со Русија. Унгарија, како членка на Европската Унија, во повеќе наврати се спротивставуваше на санкциите против Москва, додека Србија, иако кандидат за членство, одбиваше да се приклучи кон европската санкциска политика по руската инвазија на Украина.
Анализите на Би-би-си и Радио Слободна Европа посочуваат дека поразите на Орбан и Вучиќ претставуваат сериозен политички удар за Кремљ. Но, нивното заминување не значи автоматски крај на енергетската, економската и политичката зависност од Москва.
Прво падна Орбан, шест месеци подоцна и Вучиќ
На 12 април 2026 година Виктор Орбан го претрпе најголемиот изборен пораз во својата политичка кариера. Неговата партија Фидес беше убедливо поразена од опозициската Тиса на Петер Маѓар, која освои 141 од вкупно 199 пратенички места во унгарскиот парламент.
Со тоа завршија 16 години континуирано владеење на Орбан, политичар што изгради блиски односи со Путин и редовно ја критикуваше политиката на Брисел кон Русија.
Следниот удар за Москва пристигна на 25 октомври во Србија. Студентската листа победи на вонредните парламентарни избори, по речиси две години протести поттикнати од трагедијата на железничката станица во Нови Сад, каде во 2024 година загинаа 16 лица.
Вучиќ го призна изборниот пораз, а неговиот политички блок ја изгуби парламентарната доминација што ја одржуваше повеќе од една деценија.
За Москва ова значи губење на двајца политички партнери што ѝ овозможуваа значително влијание врз европските одлуки и регионалните односи.
Зошто поразот на Вучиќ е особено непријатен за Кремљ?
Победата на студентското движење во Србија има специфична тежина, бидејќи не произлезе од класично обединување на опозициските партии, туку од масовно граѓанско незадоволство насочено против корупцијата, политичката неодговорност и слабите институции.
Како што оценува аналитичарката Ивана Страднер, студентското движење успеало да обедини луѓе со различни геополитички погледи, од прозападни до проруски, ставајќи го владеењето на правото пред надворешнополитичките поделби.
Токму ова е особено чувствително за Кремљ. Руските власти со години ги претставуваат масовните граѓански протести што доведуваат до политички промени како закана за воспоставениот поредок.
Сепак, српските студенти не победија со програма за прекин на односите со Русија. Нивните главни барања беа институционална одговорност, сузбивање на корупцијата и промена на начинот на владеење.
Затоа изборниот резултат е политички удар за Москва, но не и доказ дека Србија веќе се определила за целосен надворешнополитички пресврт.
Рускиот гас останува најсилното оружје на влијание
И по заминувањето на Орбан и изборниот пораз на Вучиќ, Русија располага со значајни инструменти за влијание во двете земји.
Унгарија продолжува да користи руски енергенси, а новата влада на Петер Маѓар засега не најавува целосно откажување од рускиот гас. Исто така, таа не се определила за испраќање оружје во Украина и не поддржува забрзано примање на Киев во Европската Унија.
Во Србија зависноста од рускиот гас е дополнета со историски, политички и безбедносни врски.
Особено значајно останува прашањето за Косово. Белград и понатаму ја смета поддршката на Москва во Советот за безбедност на Обединетите нации за важен дел од својата дипломатска позиција.
Тоа значи дека новата српска власт може да ја промени политичката реторика кон Русија, но многу потешко и побавно ќе може да ги промени енергетските и дипломатските односи.
Москва не се откажува од Белград
Реакцијата на Кремљ по изборниот пораз на Вучиќ беше внимателна.
Портпаролот на рускиот претседател, Дмитриј Песков, изрази надеж дека новите политички сили во Србија ќе ја разберат важноста на соработката со Русија.
„За танго се потребни двајца“, порача Песков, нагласувајќи дека Москва ќе продолжи да работи на развојот на односите со Белград.
Пораката беше јасна: Кремљ не го смета заминувањето на Вучиќ за причина автоматски да се откаже од Србија.
Еден од водечките кандидати на Студентската листа, Илија Срдановиќ, исто така посочи дека прашањето за воведување санкции кон Русија би можело повторно да се разгледа преку јавна дебата, но не најави непосредна промена.
Така, за идната српска влада ќе остане сложената задача да ја приближи земјата кон Европската Унија, без притоа нагло да ги наруши постојните енергетски и политички односи.
Дали завршува ерата на силните лидери?
Поразите на Орбан и Вучиќ отвораат поширока дебата за политичкиот модел што со години доминираше во делови од Централна и Југоисточна Европа.
И двајцата градеа системи со силна концентрација на политичка моќ, значајно влијание врз институциите и медиумите и изразена национална реторика.
Нивните критичари овие системи ги опишуваа како авторитарни, додека дел од политиколозите ги дефинираат како хибридни режими, во кои формално постојат демократски избори и институции, но условите за политичка конкуренција не се еднакви.
Изборните порази покажуваат дека таквите модели не се непобедливи.
Но, истовремено покажуваат и дека промената на власта не е доволна за брза промена на институциите, економските интереси и меѓународните односи.
За новите политички сили, многу потешкиот дел од работата започнува по изборната победа.
Дали Балканот излегува од руската сенка?
За Западниот Балкан, падот на политичкиот блок на Вучиќ може да претставува важна промена во регионалните односи.
Србија со години имаше значајна улога во руското политичко и економско присуство во регионот. Евентуалното приближување на новата влада кон европските политики би можело да влијае врз регионалната дипломатија, енергетската соработка и безбедносните односи.
Но, таквата промена не е однапред загарантирана.
Руското влијание не зависи само од еден политичар. Тоа опфаќа енергетски договори, финансиски интереси, политички организации, безбедносни врски и медиумски наративи што не исчезнуваат со еден изборен резултат.
Оттука, вистинскиот тест нема да биде само кој ја презема власта во Белград или Будимпешта, туку дали новите власти ќе успеат да изградат поинаков модел на институционално функционирање и надворешнополитичка соработка.
Путин за шест месеци остана без две важни политички потпори во Европа. Но, дали со нив го губи и влијанието, ќе зависи од тоа колку далеку новите влади се подготвени да одат во промената на досегашните политики.
