Skip to content
Вселенскиот телескоп „Хабл“ откри необична космичка загатка со кислородот од 37 блиски џуџести галаксии. Иако нивните ѕвезди во текот на милијарди години создавале големи количества од овој хемиски елемент, галаксиите денес задржуваат во просек само 11 проценти од произведениот кислород. Новото истражување, објавено на 2 ноември во научното списание The Astrophysical Journal, покажува дека остатокот најверојатно бил исфрлен од моќни галактички ветрови, но научниците сè уште не знаат каде точно завршил.
Истражувањето е дел од меѓународниот проект GLOW, во кој научниците ја проучуваат распределбата на кислородот создаден од ѕвездите и неговото движење низ вселената.
Анализирани се 37 мали галаксии од нашето космичко соседство, оддалечени до околу 22 милиони светлосни години од Земјата. За разлика од Млечниот Пат, овие џуџести галаксии имаат значително помала маса и послаба гравитација, поради што потешко го задржуваат гасот исфрлен при ѕвездените експлозии.
Научниците пресметале дека испитуваните галаксии задржале меѓу 4 и 25 проценти од кислородот што го создале нивните ѕвезди, со просечен удел од околу 11 проценти. Тоа значи дека, според процените, во нив денес недостигаат во просек речиси 89 проценти од произведениот кислород.
За да дојдат до овие податоци, истражувачите користеле архивски снимки од „Хабл“, со кои можеле да разликуваат поединечни ѕвезди и да ја реконструираат историјата на нивното создавање. Податоците биле комбинирани со набљудувања од вселенскиот телескоп „Спицер“ и радиотелескопи на Земјата.
Со споредување на проценетото количество произведен кислород и количеството што денес се наоѓа во ѕвездите, гасот и прашината, научниците утврдиле дека галаксиите изгубиле многу повеќе материјал отколку што предвидувале компјутерските модели.
Главните осомничени за ова космичко губење се масивните ѕвезди и нивните експлозии, познати како супернови.
При таквите експлозии се ослободува огромна енергија, која може да создаде моќни струења на гас. Овие галактички ветрови го носат материјалот збогатен со кислород надвор од галаксиите, а кај помалите системи послабата гравитација дополнително го олеснува процесот.
Но, иако научниците имаат објаснување како кислородот можел да биде исфрлен, неговата конечна дестинација останува неразјаснета.
Дел од материјалот можеби се наоѓа во разредените облаци од гас што ги опкружуваат галаксиите, додека друг дел можел да стигне многу подалеку, во просторот меѓу галаксиите.
Според астрофизичарката Грејс Телфорд од Универзитетот во Јута, кислородот морал во одреден момент да се наоѓа во галаксиите, бидејќи таму го создале нивните ѕвезди. Затоа, научниците сметаат дека неговото отсуство е последица на исфрлање материјал, а не на исчезнување на самиот хемиски елемент.
Кислородот е особено важен за ваквите истражувања бидејќи релативно лесно може да се открие со астрономски инструменти. Тој служи како показател за движењето и на други потешки хемиски елементи што ги создаваат ѕвездите.
Разбирањето на овој процес е значајно за проучувањето на развојот на галаксиите, создавањето нови генерации ѕвезди и распределбата на материјалот од кој подоцна можат да настанат планети.
На 4 ноември НАСА повторно ја издвои фотографијата од галаксијата NGC 4449, една од 37-те галаксии вклучени во истражувањето. На снимката се гледаат бројни млади ѕвезди и облаци од гас и прашина, во галаксија со интензивно создавање ѕвезди.
Следниот чекор на научниците е да испитаат уште помали галаксии, со помош на вселенскиот телескоп „Ненси Грејс Роман“, а потоа да ги продолжат деталните набљудувања со „Хабл“ и „Џејмс Веб“.
Новите резултати покажуваат дека постојните модели ја потценуваат способноста на малите галаксии да губат хемиски елементи, што ќе бара попрецизни пресметки за начинот на кој материјалот се движи низ вселената.
