Skip to content
Средбата во седиштето на НАТО во Брисел ги стави во ист кадар претседателката Гордана Сиљановска-Давкова и заменичката на генералниот секретар на Алијансата, Радмила Шекеринска. Нивните професионални патишта се различни, но присуството на двете македонски политичарки на една од најважните меѓународни маси отвора пошироко прашање: колку општеството ги поддржува жените да стигнат до позиции на кои се носат одлуки?
Зоран БОЈАРОВСКИ
Фотографијата од средбата во седиштето на НАТО во Брисел има значење што оди подалеку од протоколарниот распоред на учесниците. На едната страна од масата е Гордана Сиљановска-Давкова, претседателка на државата, а на другата Радмила Шекеринска, која ја извршува функцијата заменичка на генералниот секретар на НАТО. Две жени од Македонија, со различни професионални биографии, во центарот на меѓународна институција во која се разговара за безбедноста и иднината на сојузниците.
Тоа не е приказна за натпревар меѓу две жени, ниту за тоа која од нив има поголема моќ. Вредноста на кадарот е токму во можноста да се види дека женското лидерство може да има различни облици, да се остварува во различни институции и да придонесува кон заеднички цели.
Од домашната политика до највисоките меѓународни функции
Сиљановска-Давкова во Брисел ја претставува државата како претседателка. На средбата со генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, ја потврди посветеноста на Македонија на Алијансата и колективната одбрана, а меѓу темите ги посочи модернизацијата на Армијата, сајбер-отпорноста, заштитата на критичната инфраструктура и значењето на Коридорите 8 и 10 за регионалната соработка и воената мобилност.
Шекеринска, пак, од позицијата заменичка на генералниот секретар на НАТО учествува во работата на институцијата што ги координира сојузниците околу прашањата на колективната безбедност. Пред да ја преземе оваа функција, таа имаше долга политичка кариера во Македонија, меѓу другото и како министерка за одбрана.
Нивните кариери не се идентични, ниту треба да се оценуваат според истите мерила. Но и двете се пример дека жените можат да стигнат до позиции со значителна одговорност и влијание. Тоа е важно во средина во која способноста на жените да водат сè уште понекогаш се третира како нешто што треба дополнително да се докажува.
Женското лидерство не е само прашање на присуство на жени во институциите. Тоа подразбира реална можност да се учествува во одлучувањето, да се презема одговорност, да се предлагаат политики и да се оценуваат резултатите. Исто како и кај мажите, авторитетот треба да се гради врз знаење, работа, интегритет и одговорност, а не врз полот.
Кога амбицијата се дочекува со обид за контрола и „машки надзор“
Контрастот со оваа фотографија е особено видлив во јавната дебата што се отвори по изјавите на Петар Богојески за наводната потреба од „машки надзор“ врз жените. Неговите ставови предизвикаа реакции од политички и општествени чинители, меѓу кои и од Унијата на жени на ВМРО-ДПМНЕ, чии претставнички порачаа дека жената не е ничија сопственост и дека има право самостојно да одлучува за својот живот.
Несогласувањето со ваквите ставови не е прашање на партиска припадност. Суштината е во основниот принцип на рамноправност: жената не треба да добива дозвола, одобрение или надзорник за да студира, работи, напредува во професијата, учествува во политиката или да презема лидерска улога.
Може да се разговара за семејните вредности, партнерските односи и одговорностите во домот. Но тие не можат да бидат оправдување за одземање на автономијата на жената или за претставување на контролата како нормален облик на грижа. Почитувањето во партнерството подразбира заемност, а не хиерархија во која едниот одлучува, а другиот мора да слуша.
Општеството што сака да ги задржи своите таленти не смее да ги обесхрабрува жените со пораки дека нивните амбиции се несоодветни или дека нивната самостојност претставува закана. Напротив, треба да создава услови за образование, економска независност, безбедност и еднаков пристап до можностите.
Насилството бара повеќе од осуда
Најтешката страна на оваа тема е насилството врз жените, кое не може да се сведе на спор околу вредностите или на уште една расправија на социјалните мрежи.
Трагичниот случај во Богданци, во кој животот го загубија 17-годишна девојка и 21-годишен маж, ја потресе јавноста. Според информациите објавени од медиумите, обвинителството соопштило дека првичните индиции упатуваат на убиство и самоубиство, но дека околностите се предмет на истрага и се очекуваат резултатите од обдукцијата и вештачењата. Објавени се и информации за претходни пријави и мерки за заштита од семејно насилство, што дополнително го наметнува прашањето за навременоста и ефективноста на институционалната заштита.
Одговорот на ваквите случаи не смее да заврши со изрази на сочувство и осуда. Потребни се сериозна истрага, проверка на постапувањето на надлежните институции и јасни одговори за тоа како се проценува ризикот кога постојат пријави за насилство. Притоа, одговорноста за насилството секогаш е кај оној што го врши; таа не смее да се префрла врз жртвата, нејзините избори или нејзината желба да го напушти насилниот однос.
Превенцијата подразбира и образование, достапни служби за поддршка, сериозно постапување по пријавите и општествена средина во која контролата, заканите и понижувањето не се нормализираат како љубов или грижа.
Примерите што отвораат можности
Фотографијата од Брисел не е доказ дека сите бариери пред жените се отстранети. Таа, сепак, е конкретен потсетник дека жените можат да бидат дел од највисоките нивоа на политичко одлучување и меѓународна безбедност. Нивните успеси треба да се оценуваат критички и професионално, како и успесите на сите јавни функционери, но не и да се потценуваат поради предрасуди за тоа што жените можат или не можат да го прават.
Потребни се повеќе жени на раководни позиции, но и институции што ќе им овозможат да работат без дискриминација, притисоци и понижување. Потребни се и јавни дебати во кои амбицијата на жената нема да се претставува како проблем, а насилството нема да се оправдува на најглупав можен начин – со традиција.
Гордана Сиљановска-Давкова и Радмила Шекеринска не мора да бидат идеализирани за да бидат препознаени како примери за женско учество во политиката и меѓународните институции. Доволно е нивните професионални патишта да се гледаат како инспирација и можност и за други жени и девојки да замислат сопствена иднина без однапред поставени граници. Во општество што се соочува со мизогинија и насилство, позитивните примери не се замена за институционална одговорност. Тие се потсетник за насоката во која треба да се движиме: кон еднакви можности, достоинство, безбедност и слобода на избор. Наместо да им поставуваме пречки на жените што сакаат да водат, треба да градиме општество во кое нивните способности ќе се препознаваат, нивниот труд ќе се вреднува, а нивните права ќе се штитат. Безусловно.
