Skip to content
Русија, Украина и САД седнаа на преговарачка маса во Абу Даби за првпат од февруари. Киев тврди дека успесите на бојното поле му ја зајакнуваат позицијата, Вашингтон најавува можност за приближување на ставовите, но територијалните спорови и безбедносните гаранции остануваат главните пречки за договор.
По месеци без директни преговори, Русија и Украина повторно седнаа на иста маса со посредство на САД. Првиот ден од разговорите во Абу Даби, во Обединетите Арапски Емирати, украинскиот претседател Володимир Зеленски го оцени како „конструктивен и доста содржаен“. Но позитивната дипломатска реторика засега не е проследена со конкретен договор за прекин на војната, која трае повеќе од четири и пол години од почетокот на руската целосна инвазија во февруари 2022 година.
Според Ал Џезира, разговорите се одржуваат во дводневен формат, со посредство на американските претставници Стив Виткоф и Џаред Кушнер. Во првата фаза биле разгледувани хуманитарни прашања и безбедносните гаранции за Украина. Украинската делегација ја предводи Руслан Умеров, додека руската страна ја претставува Владимир Медински.
Американскиот претседател Доналд Трамп изрази уверување дека постои силна подготвеност за завршување на војната. Кушнер, пак, рече дека американската страна гледа идеи со кои би можеле да се премостат разликите меѓу Москва и Киев.
Но меѓу оптимистичките изјави и реалноста на теренот останува голем јаз.
Зеленски смета дека успесите на фронтот ја менуваат преговарачката позиција
Во пресрет на разговорите, Зеленски порача дека украинските сили ја зајакнуваат позицијата на земјата во преговорите. Тој се повика на извештаи за загубите на руската војска, украинските операции на фронтот и нападите врз цели во Русија, вклучително и објекти од нафтената индустрија.
Украинскиот претседател тврди дека руските сили претрпуваат рекордни загуби. Тоа е тврдење на Киев што Москва го оспорува и не треба да се третира како независно потврдена процена.
Според Ројтерс, украинските сили постигнале ограничени територијални успеси во делови од Донецката област, додека руското напредување на фронтот забавило. Русија и понатаму контролира приближно една петтина од украинската територија, вклучувајќи го Крим и делови од источниот Донбас.
За Киев, воените резултати се важни не само за одбраната на територијата, туку и за преговарачката позиција. Зеленски сака да покаже дека Украина не е принудена да прифати решение од позиција на целосна слабост и дека продолжувањето на војната има цена и за Русија.
Од друга страна, Москва не покажува подготвеност да се откаже од своите територијални барања. Рускиот претседател Владимир Путин инсистира на контролата врз целиот Донбас, додека Киев одбива доброволно да отстапи територии што украинската војска ги брани со години.
Ова е една од суштинските противречности на преговорите: Вашингтон сака да најде компромис, но за Украина територијалното прашање е директно поврзано со суверенитетот и безбедноста, а за Русија е дел од нејзините воени и политички цели.
Безбедносните гаранции се поважни од дипломатските изјави
Едно од централните прашања во Абу Даби е како би изгледала безбедноста на Украина по евентуален договор. Според Ал Џезира, американски претставник претходно посочил дека во разговорите би можеле да бидат разгледани гаранции инспирирани од членот 5 на НАТО, кој предвидува колективна одбрана на сојузниците.
Но останува нејасно каква форма би имале тие гаранции, кој би бил обврзан да реагира во случај на нов руски напад и дали тие би биле доволно силни за да спречат повторување на војната.
За Киев, завршувањето на борбите без веродостојни безбедносни гаранции може само да создаде пауза пред нов конфликт. За Москва, пак, идната безбедносна архитектура на регионот е поврзана со пошироките барања кон Украина и нејзините односи со Западот.
Токму затоа дипломатскиот процес не може да се сведе на договор за линијата на фронтот. Потребно е решение што ќе одговори и на прашањето како ќе се спречи нова инвазија, кој ќе ги гарантира договорените услови и какви последици ќе има нивното прекршување.
Американските претставници изразуваат надеж дека постои простор за приближување на ставовите. Но аналитичарот Иља Тимченко, цитиран од Ал Џезира, предупредува дека од разговорите не треба да се очекува брз договор. Според него, страните најверојатно прво ќе ги изложат своите позиции, кои и натаму значително се разликуваат.
Европа бара место на масата, Русија се противи
Преговорите во Абу Даби отвораат и прашање за улогата на Европа во одлуките што директно ја засегаат нејзината безбедност.
Пред почетокот на главните разговори, украинските претставници одделно се сретнале со претставници на европските држави, НАТО и Европската Унија, како и со американските пратеници. Европските влади инсистираат дека не може да има траен мир во Украина без учество на Европа во дискусиите за безбедносната архитектура на континентот.
Москва, меѓутоа, не сака европските претставници да учествуваат во трилатералните разговори со Украина и САД. Кремљ го брани форматот во кој преговараат трите страни, со одделни канали за комуникација со европските влади.
Овој судир околу форматот не е само дипломатски протокол. Европските држави обезбедуваат значителна политичка, финансиска и воена поддршка за Украина и би имале непосредни последици од евентуалниот мировен договор. Ако се донесат одлуки за идната безбедност на континентот без нивно вистинско учество, ќе се отвори прашањето кој ќе ги преземе обврските за спроведување на договорот.
На состанокот на министрите за надворешни работи на Групата седум во Париз, во меѓувреме, не се појавил единствен став за војните во Украина и Иран. Тоа укажува дека и меѓу западните сојузници постојат разлики во пристапот кон дипломатските решенија и безбедносните приоритети.
Мирот останува цел, но договорот е далеку
Трамп повторува дека двете страни се уморни од војната и дека постои силна подготвеност за нејзино завршување. Но уморот од борбите не значи дека Москва и Киев се согласуваат за условите под кои би запреле.
Според информациите објавени од Ал Џезира, американски претставник тврди дека двете страни покажале одредена флексибилност во неформалните контакти околу окупираните украински територии. Сепак, не е објавен конкретен договор, а украински претставници претходно отфрлија можност за отстапување територија без соодветни безбедносни гаранции.
Ова е разликата меѓу отворањето дипломатски канал и постигнувањето мир. Првото е предуслов за второто, но не и доказ дека договорот е близу.
Разговорите во Абу Даби ќе покажат дали посредниците можат да најдат заедничка основа барем за хуманитарните прашања, размената на заробеници и механизмите за безбедност. За територијалниот спор и конечниот статус на Украина, засега нема сигнал дека двете страни се подготвени да ги напуштат своите суштински позиции.
Зеленски сака воените успеси да ги претвори во дипломатска предност. Трамп сака да покаже дека може да посредува во завршувањето на војната. Путин, пак, продолжува да бара решение што ќе ги зачува руските територијални претензии и ќе ја ограничи идната безбедносна ориентација на Украина.
Затоа најважното прашање не е дали разговорите биле конструктивни, туку дали ќе произведат гаранции што ќе го направат мирот одржлив. Додека тоа не се случи, Абу Даби останува дипломатска можност — а не доказ дека војната е пред крај.
