Skip to content
Метастазите кај првиот пациент со руска персонализирана вакцина „Неоонковак“ веќе не се откриваат, но научната трка против ракот е многу поширока. „Модерна“ и „Мерк“ објавија охрабрувачки резултати од испитување во трета фаза, додека други центри тестираат вакцини за рак на панкреасот, дебелото црево и белите дробови. За пациентите, клучното прашање останува колку долго трае ефектот и дали резултатите ќе се потврдат кај поголем број луѓе.
Веста дека првиот пациент што ја примил руската персонализирана вакцина против рак „Неоонковак“ го завршил третманот, а на контролите не се откриваат претходните метастази, повторно го отвори прашањето дали науката е на прагот на нова ера во лекувањето на малигните заболувања.
Според информациите што на 12 ноември ги пренесоа руските медиуми, повикувајќи се на Александар Гинцбург, научен раководител на центарот „Гамалеја“, пациентот веќе четири месеци е под редовен медицински надзор без откриени нови туморски промени. Следењето треба да продолжи и во наредните години.
Тоа е охрабрувачка вест, но и резултат што мора внимателно да се толкува. Станува збор за прв пациент што го завршил третманот, а не за големо клиничко испитување што покажало дека вакцината сигурно делува кај различни групи пациенти. Долгорочната ефикасност и безбедност допрва треба да се проценуваат.
Истовремено, руската вакцина не е единствената во оваа трка. Во САД и Европа се развиваат персонализирани терапии што го користат имунолошкиот систем за препознавање и напад на туморските клетки. Некои од нив веќе стигнаа до големи клинички испитувања, додека други сè уште се во рана фаза.
„Неоонковак“: првиот резултат е почеток, не конечен доказ
Руската „Неоонковак“ е персонализирана вакцина базирана на информациска РНК, односно мРНК. Таа се развива врз основа на генетските карактеристики на туморот на конкретниот пациент, со цел имунолошкиот систем да научи да ги препознава и напаѓа клетките што носат специфични туморски промени.
Првично, терапијата е наменета за пациенти со меланом, вид рак на кожата. Според изјавите пренесени во руските медиуми, првиот пациент ја примил вакцината во април 2026 година, а терапијата опфаќала десет апликации. По завршувањето на третманот, тој продолжил со редовни снимања и медицински контроли.
Руските извори наведуваат дека вакцината ја добиле и други пациенти, а планот е програмата да се прошири. Но, бројот на лекувани лица сè уште е мал, што значи дека не може да се утврди колкав дел од пациентите ќе имаат сличен одговор, колку долго ќе трае ефектот и кај кои групи болни терапијата би била најкорисна.
Резултатот кај првиот пациент не треба да се потценува, но не смее ниту да се претстави како доказ дека е пронајден универзален лек против ракот. Меланомот е само еден вид малигно заболување, а туморите се разликуваат според генетските промени, биологијата и начинот на кој го избегнуваат имунолошкиот систем.
„Модерна“ и „Мерк“: најсилниот сигнал досега од големо испитување
Еден од најзначајните резултати во меѓународната трка доаѓа од соработката меѓу американските компании „Модерна“ и „Мерк“, кои ја развиваат персонализираната мРНК-терапија intismeran autogene, позната и како V940 или mRNA-4157.
На 19 август 2026 година, компаниите соопштија дека нивното клиничко испитување од третата фаза ги постигнало главната цел за преживување без повторување на болеста и една од клучните секундарни цели – преживување без појава на далечни метастази. Подеталните резултати беа објавени во октомври, во пресрет на европскиот онколошки конгрес ESMO.
Според објавените податоци, комбинацијата од персонализираната вакцина и имунотерапијата „Кејтруда“ го намалила ризикот од повторување на болеста или смрт за 42 проценти во споредба со третманот само со „Кејтруда“, кај пациенти со меланом во повисок стадиум кај кои туморот претходно бил хируршки отстранет.
Ова не значи дека вакцината самостојно излекува 42 проценти од пациентите. Станува збор за релативно намалување на ризикот од повторување или смрт во конкретното испитување, кога вакцината се користи во комбинација со постојната имунотерапија.
Терапијата се приспособува на мутациите во туморот на секој пациент. Целта е имунолошкиот систем да ги препознае специфичните туморски антигени и да реагира против клетките што ги носат. За разлика од руската програма, каде што медиумското внимание засега е насочено кон резултатот кај првиот пациент, американската комбинација има податоци од големо испитување во третата фаза.
Сепак, ниту овие резултати не се доказ дека технологијата ќе има ист ефект кај сите видови рак. Испитувањето продолжува за да се оценат и други исходи, вклучително и вкупното преживување, а компаниите најавија разговори со регулаторните органи за можните следни чекори.
BioNTech и Roche: ветувањето има и неуспешни патеки
Германската BioNTech и Genentech, дел од групацијата Roche, исто така развиваат персонализирана мРНК-терапија, autogene cevumeran, позната како BNT122. Таа се истражува кај повеќе видови рак, меѓу кои и ракот на панкреасот.
Една од причините за интересот за ваквите вакцини е можноста имунолошкиот систем да ги препознае клетките што останале по операција и да го намали ризикот болеста повторно да се појави. Но, тоа е сложена цел, особено кај тумори што можат да се развиваат без јасни симптоми и да го потиснуваат имунолошкиот одговор.
Во август 2026 година BioNTech соопшти дека одлучила да прекине едно испитување од втората фаза на BNT122 како самостојна дополнителна терапија кај пациенти со хируршки отстранет рак на дебелото црево. Одлуката следувала по препорака на независниот одбор за следење на безбедноста и интегритетот на испитувањето, откако претходно била достигната границата што укажувала дека продолжувањето на конкретното испитување веројатно нема да ја постигне поставената цел.
Ова е важен дел од сликата што често се губи во вестите за медицински „пробиви“: не секоја персонализирана вакцина ќе успее, ниту секоја успешна терапија за еден вид рак ќе може да се примени кај друг. Прекинот на едно испитување не значи дека целата технологија е неуспешна, но покажува дека резултатите мора да се оценуваат одделно за секоја болест, комбинација и група пациенти.
Велика Британија: вакцините се тестираат и кај рак на белите дробови
Во Велика Британија, истражувачите од Клиничкиот центар за рак „Клатербриџ“ и Универзитетот во Ливерпул започнаа рано клиничко испитување на персонализирана терапевтска вакцина за рак на белите дробови.
Според британската агенција за истражување и иновации UKRI, првиот пациент ја примил терапијата во јули 2026 година. Испитувањето, финансирано од јавни средства, треба да опфати десет пациенти со напреднат недребноклеточен рак на белите дробови.
Вакцината се приспособува на генетските промени во туморот на секој пациент. Истражувачите сакаат да утврдат дали може да го засили имунолошкиот одговор кај болни кај кои стандардната имунотерапија дала само делумен ефект.
Ова е рана фаза на клиничко испитување. Не станува збор за одобрен третман ниту за доказ за ефикасност кај поширока популација. Но, примерот покажува дека истражувањето не е ограничено на меланомот и дека персонализираниот пристап се испитува и кај други тумори со голем здравствен товар.
Паралелно, британскиот здравствен систем преку програмата Cancer Vaccine Launch Pad работи на поврзување на пациентите со клинички испитувања за персонализирани вакцини и други имунотерапии. Целта е да се забрза истражувањето и да се олесни пристапот до испитувањата, а не да се прогласи вакцината за готова терапија за сите пациенти.
Русија развива и друга вакцина, но фазата на истражување е важна
Во Русија се развива и CaTeVac, персонализирана вакцина што користи дендритски клетки на пациентот. На почетокот на ноември руските власти соопштија дека се завршени претклиничките истражувања и дека се подготвуваат документите за одобрение за производство и клиничка употреба. Почетната примена се најавува за 2027 година кај пациенти со саркоми на меките ткива.
Претклиничките истражувања се важен чекор, но тие не се исто што и клиничко испитување кај луѓе. Пред да може да се зборува за потврдена ефикасност, потребни се податоци за безбедноста, дозирањето и резултатите кај пациентите, а потоа и пошироки испитувања.
Разликите меѓу „Неоонковак“, CaTeVac и вакцините што ги развиваат западните компании се однесуваат и на технологијата, и на целните заболувања, и на фазата на истражување. Затоа не е коректно сите да се стават во иста категорија или да се прогласат за подеднакво успешни.
Зошто „вакцина против рак“ не значи вакцина за секого
Терминот „вакцина против рак“ може да создаде впечаток дека станува збор за една инјекција што го спречува или го лекува секој вид рак. Науката засега не нуди такво решение.
Постојат вакцини што спречуваат инфекции поврзани со одредени видови рак, како вакцините против хуман папилома вирусот (ХПВ) и хепатитисот Б. Тие се превентивни вакцини и се разликуваат од новите терапевтски вакцини, наменети за луѓе кај кои веќе е дијагностицирано малигно заболување.
Терапевтските вакцини се обидуваат да го научат имунолошкиот систем да ги препознае туморските клетки и да ги нападне. Кај персонализираните мРНК-вакцини, составот се приспособува на карактеристиките на туморот на конкретниот пациент. Тоа отвора можности, но создава и предизвици: производството е посложено, подготовката бара време, а ефикасноста мора да се потврди за секој вид рак и за секоја клиничка примена.
Ниту исчезнувањето на метастазите кај еден пациент, ниту позитивниот резултат од едно испитување не значат дека вакцината може да ги замени операцијата, хемотерапијата, зрачењето или постојната имунотерапија. Во досегашните најзначајни резултати, персонализираните вакцини се истражуваат главно како дел од комбиниран третман или како дополнителна терапија по операција.
Следниот чекор е доказ, а не ветување
Состојбата на првиот пациент со „Неоонковак“ е причина за внимателен оптимизам. Но, за да се утврди дали вакцината навистина ја менува прогнозата на пациентите со меланом, ќе треба да се следат повеќе луѓе подолг период и резултатите да бидат објавени со јасни податоци за ефикасноста и безбедноста.
Во меѓувреме, резултатите на „Модерна“ и „Мерк“ покажуваат дека персонализираните вакцини веќе се тестираат во многу понапредна фаза, додека испитувањата на BioNTech, Roche и британските истражувачки центри откриваат колку е сложено технологијата да се пренесе од еден вид рак на друг.
За пациентите и нивните семејства, најважно е да се разликуваат ветувачки резултати, клинички докази и одобрени терапии. Новите вакцини можат да станат важен дел од онколошкото лекување, но нивната вистинска вредност ќе се измери според тоа дали им овозможуваат на повеќе луѓе подолг живот, помалку повторувања на болеста и подобар квалитет на живот.
