Skip to content
Најавената трансформација на околу 6.000 договорно ангажирани лица во јавниот сектор не значи дека толку луѓе сигурно ќе добијат редовно вработување. Предлог-законот предвидува повеќе услови што можат да го ограничат конечниот број: договор кој мора да постои кога законот ќе стапи во сила, Министерството за финансии треба да даде согласност, а институциите ќе ја спроведуваат трансформацијата во две фази. Дополнителна неизвесност носи и можноста дел од постојните договори да истечат пред новото решение да почне да важи.
Предлог-законот за трансформација во редовен работен однос, поднесен од група пратеници на ВМРО-ДПМНЕ, треба да го реши долгогодишниот проблем со лицата кои со години работат во јавните институции без стабилен работен статус.
Најавата дека со него би можеле да бидат опфатени околу 6.000 лица создаде очекувања дека значителен број работници конечно ќе добијат договори на неопределено време.
Но, анализата на предложените одредби покажува дека бројката од 6.000 не е законска обврска, ниту гаранција за конечниот број вработувања.
Во самиот предлог-закон не е наведена оваа бројка, нема распределба по институции и не е приложена детална пресметка колку од постојните ангажмани ги исполнуваат условите за трансформација.
Првиот услов: договорот да постои кога законот ќе стапи во сила
Една од најважните одредби е содржана во член 2.
Според него, трансформацијата се однесува на лица кои имаат склучен договор со институциите опфатени со законот, најдоцна до денот на неговото стапување во сила.
Во образложението дополнително се прецизира дека правото се однесува на лицата кои работат врз основа на договор на денот кога законот ќе почне да важи.
Ова отвора важна неизвесност за работниците чии договори истекуваат во периодот пред донесувањето и стапувањето во сила на законот.
Доколку институцијата не го продолжи договорот, а лицето повеќе не е ангажирано на денот кога законот ќе почне да важи, тоа може да остане надвор од предвидената трансформација.
Предлог-законот не содржи посебна одредба што би ги заштитила овие лица од непродолжување на договорите пред неговото стапување во сила.
Тоа не е доказ дека институциите намерно ќе ги прекинуваат ангажманите за да избегнат редовни вработувања. Но, законскиот текст остава простор дел од работниците да не го исполнат почетниот услов, иако претходно со години работеле во истата институција.
За нив одлучувачки нема да биде само колку долго работеле, туку и дали нивниот договор ќе биде во сила на точно определен датум.
Министерството за финансии може да ја одбие трансформацијата
Вториот важен услов е согласноста од Министерството за финансии.
Член 4 предвидува институциите да побараат согласност за трансформација на работниот однос.
Министерството може да ја одбие согласноста ако не се исполнети законските услови или ако трансформацијата не е во согласност со расположливите буџетски средства.
Така, и лице што работи во опфатена институција, има важечки договор и ги исполнува условите за работното место не добива автоматска гаранција дека ќе биде вработено на неопределено време.
Одлуката ќе зависи и од финансиската согласност.
Ова е особено важно бидејќи во образложението на предлог-законот се наведува дека средствата за неговото спроведување се обезбедени во Буџетот и во финансиските планови на институциите.
Истовремено, законскиот текст дозволува одбивање на трансформацијата токму поради недостиг од расположливи средства.
Оттука произлегува разлика меѓу општото тврдење дека средствата се обезбедени и можноста поединечни барања да бидат одбиени од буџетски причини.
Дополнително, во предложениот текст нема посебен рок во кој Министерството за финансии мора да одлучи по доставеното барање.
Без јасна временска рамка во самиот закон, брзината на постапката ќе зависи и од примената на другите релевантни прописи и од постапувањето на надлежните институции.
Половина веднаш, останатите до крајот на 2027 година
Предлог-законот предвидува институциите во рок од 90 дена од неговото стапување во сила да ги донесат потребните решенија, односно да ги склучат договорите за вработување.
Но, тоа не значи дека сите трансформации ќе произведат правно дејство истовремено.
Според член 3, најмногу 50 проценти од трансформациите можат да стапат во сила веднаш по потпишувањето, додека останатите треба да се реализираат најдоцна до 31 декември 2027 година.
Во предлог-законот не се утврдени конкретни критериуми според кои ќе се одлучува кој работник ќе биде во првата, а кој во втората група.
Не е прецизирано дали предност ќе имаат лицата со најдолг ангажман, оние што извршуваат најнеопходни задачи или работниците во институции со најголем недостиг од кадар.
Ова остава значителна одговорност на институциите при определувањето на редоследот на трансформациите.
Сепак, за лицата што веќе го исполнуваат законскиот услов, предлогот предвидува и заштита: нивните договори не треба да се прекинуваат до стапувањето во сила на решенијата за трансформација, освен во предвидените случаи на повреда на договорните обврски.
Оваа заштита е важна, но се однесува на периодот по стапувањето во сила на законот. Таа не го решава ризикот договорот да истече и да не биде продолжен пред тој датум.
Не е доволно само да се работи во институцијата
Дополнителен услов е исполнувањето на општите и посебните услови за конкретното работно место.
Предлог-законот предвидува трансформацијата да се спроведува во согласност со актите за систематизација и законските барања за вработување.
Тоа значи дека долгогодишниот ангажман сам по себе не е доволен за автоматско добивање договор на неопределено време.
Работникот треба да ги исполнува и пропишаните квалификации и другите услови за работното место.
Законот предвидува институциите да ги усогласат актите за систематизација каде што е потребно, но не ги укинува условите за вработување.
Така, конечниот број трансформации ќе зависи од повеќе поединечни проверки, а не само од бројот на лица што моментално работат со привремени договори.
Колку од најавените 6.000 навистина ги исполнуваат условите?
Ова е најголемата непозната во најавената мерка.
Во предлог-законот нема податоци колку лица работат со договори во институциите што се опфатени, колку од нив имаат договори што наскоро истекуваат и колку ги исполнуваат условите за соодветните работни места.
Нема ниту процена за бројот на лица за кои би можело да биде одбиено барањето за финансиска согласност.
Без овие податоци, не може да се утврди дали најавените 6.000 претставуваат реален број на работници што ги исполнуваат сите услови или поширока процена на постојните договорни ангажмани.
Исто така, не може однапред да се тврди дека конечниот број сигурно ќе биде помал.
Но, јасно е дека законот не гарантира трансформација за секое лице што е опфатено со политичката најава.
Разликата е суштинска: едно е да се најави решавање на статусот на 6.000 работници, а друго е да се обезбедат законски, административни и финансиски услови секој од нив навистина да добие договор на неопределено време.
Трансформацијата ќе се мери според реализираните вработувања
Целта на предложениот закон е да ја намали несигурноста на работниците кои со години извршуваат редовни задачи преку привремени ангажмани.
Но, за да се процени неговиот вистински ефект, ќе бидат потребни податоци за бројот на поднесени барања, издадени согласности, одбиени трансформации и склучени договори за вработување.
Особено важно ќе биде да се утврди колку работници останале надвор од постапката затоа што нивните договори престанале да важат пред законот да стапи во сила.
Предлог-законот отвора можност за решавање на долгогодишен проблем, но не обезбедува автоматско вработување за сите што очекуваат да бидат опфатени.
Успехот на мерката нема да се мери според најавените 6.000 работни места, туку според бројот на луѓе што навистина ќе добијат договори на неопределено време.
