Skip to content
Цените со кои македонските производители ги продаваат индустриските производи во август биле за 7,1 проценти повисоки отколку пред една година, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика. На месечно ниво растот е 0,4 проценти, а најсилно годишно поскапување има во рударството, енергетиката и преработувачката индустрија.
Бројката веднаш го отвора прашањето што најмногу ги интересира домаќинствата – дали повисоките фабрички цени се најава за нов бран поскапувања во продавниците?
Одговорот засега не е едноставно „да“.
Клучен е еден податок што се губи зад вкупните 7,1 проценти: индексот ги опфаќа производите што македонските компании ги продаваат и дома и во странство. Само на домашниот пазар производствените цени во август биле за 5,1 проценти повисоки од лани, а во однос на јули дури се намалиле за 0,1 проценти. На странските пазари, пак, годишниот раст е значително поголем – 8 проценти.
Тоа значи дека големата бројка од 7,1 проценти не може директно да се преведе во тврдење дека производите во македонските продавници ќе поскапат за толку.
Сепак, под површината има неколку сигнали што вреди да се следат.
Најголем годишен скок има во рударството и вадењето камен – 21,7 проценти. Следува снабдувањето со електрична енергија, гас, пареа и климатизација со раст од 10,5 проценти, додека цените во преработувачката индустрија се повисоки за 6,3 проценти. Кај водата, отпадот и санацијата растот изнесува 7,4 проценти.
На месечно ниво сликата е поинаква. Рударството поскапело за 3,8 проценти, а преработувачката индустрија за 0,3 проценти, додека енергетскиот сектор забележал пад од 0,7 проценти.
Токму оваа разлика е важна: високата годишна стапка покажува колку се промениле цените во однос на август 2025 година, но месечните бројки кажуваат дали притисокот дополнително се забрзува сега. Во август, барем на домашниот пазар, такво општо забрзување нема.
Енергијата останува најчувствителната точка
Кај производите што се продаваат на домашниот пазар, енергијата во август била за 10,2 проценти поскапа отколку една година претходно. Интермедијарните производи, односно материјалите и производите што компаниите ги користат за понатамошно производство, се повисоки за 2,8 проценти. Трајните производи за широка потрошувачка поскапеле за 4,4, а нетрајните за 5 проценти.
Токму нетрајните производи се најинтересни за потрошувачите, бидејќи во таа поширока категорија влегуваат стоки што почесто се купуваат и имаат пократок век на употреба.
Но индексот на производствените цени не е ист што и цената на каса.
Од фабриката до продавницата врз конечната цена влијаат трошоците за транспорт, увозните компоненти, трговските маржи, даноците, договорите меѓу производителите и трговците, залихите и конкуренцијата. Производител може да има поголем трошок, а да не го префрли веднаш целосно врз купувачот – или дел од поскапувањето може да се појави со задоцнување.
Инфлацијата засега е значително пониска
Уште една бројка го покажува тоа.
Годишната инфлација во Македонија во август изнесувала 2,6 проценти, далеку под растот од 7,1 проценти на вкупните производствени цени. На месечно ниво трошоците на животот се зголемиле за 0,4 проценти. Храната и безалкохолните пијалаци во однос на јули поскапеле за 0,5 проценти.
Затоа сегашните податоци повеќе зборуваат за притисок во производствениот синџир отколку за веќе реализиран нов бран на малопродажни поскапувања.
Дополнителен сигнал доаѓа од земјоделството.
Трошоците што ги плаќаат земјоделците за производство во август биле за 7 проценти повисоки од лани. Енергијата, горивата и мазивата биле поскапи за 15,8 проценти, транспортната опрема за 19,6, а машините и опремата за 13,4 проценти. Во исто време, цените на земјоделскиот аутпут биле за 2,2 проценти пониски од една година претходно.
Тоа создава интересна нерамнотежа: производството станува поскапо, но земјоделците не секогаш добиваат повисока цена за она што го продаваат.
Ако таквиот јаз трае подолго, производителите имаат три можности – да ја намалат сопствената заработка, да ги намалат другите трошоци или дел од растот да го префрлат во продажните цени.
Каде е најголемиот ризик?
Новите податоци сами по себе не покажуваат дека конкретен производ во продавница ќе поскапи следната недела. Но тие покажуваат каде се акумулираат трошоците.
Енергијата останува високо над минатогодишното ниво, преработувачката индустрија има годишен раст на производствените цени од 6,3 проценти, а и земјоделските инпути се значително поскапи. Тоа се секторите преку кои ценовниот притисок може постепено да се пренесува кон храна, пијалаци, индустриски производи и услуги што користат многу енергија или суровини.
Но има и спротивни сигнали. Домашните производствени цени во август се намалиле за 0,1 проценти во однос на јули, енергијата месечно поевтинила за 0,7 проценти, а земјоделскиот аутпут е поевтин од лани.
Затоа бројката од 7,1 проценти е предупредување што вреди да се следи, но не и доказ дека исто толкаво поскапување веќе патува кон касите.
Следниот важен показател ќе биде септемвриската инфлација, која Државниот завод за статистика треба да ја објави на 7 октомври. Тогаш ќе се види дали притисокот што сега се забележува кај дел од производителите почнал посилно да се пренесува и врз трошоците на домаќинствата.
