Skip to content
Речиси сме израмнети со Европа по секојдневно користење на интернет, но кога интернетот треба да стане алатка за работа, знаење и создавање – Македонија останува далеку зад ЕУ
На прв поглед, Македонија изгледа како дигитално општество.
Речиси девет од десет граѓани на возраст од 16 до 74 години интернетот го користат секојдневно. Во 2025 година тој удел достигнал 89,2 отсто, што е речиси идентично со просекот на Европската Унија од 89,5 отсто.
Но, зад оваа бројка се крие еден голем парадокс.
Ние сме речиси европски шампиони во тоа колку често сме онлајн, но сме меѓу најслабите кога треба нешто конкретно да направиме со технологијата.
Токму тука се гледа вистинскиот дигитален јаз.
Интернетот го имаме. Вештините – многу помалку.
Најновите податоци на Eurostat за 2025 година ја покажуваат разликата многу појасно од која било општа статистика за интернет-поврзаноста.
Во Северна Македонија само 7,4 отсто од граѓаните користеле софтвер за табеларни пресметки, како Excel или слични алатки.
Во ЕУ уделот е 40,3 отсто.
Тоа не е мала разлика. Тоа е повеќекратен јаз.
Кај креирањето електронски презентации ситуацијата е малку подобра, но и понатаму драматично заостануваме.
13,7 отсто од граѓаните во Македонија користеле алатки за креирање презентации.
Европскиот просек е повторно 40,3 отсто.
А кога станува збор за програмирање, односно пишување код, уделот во Македонија е 4,2 отсто, наспроти 7,2 отсто во ЕУ.
И тука има една интересна нијанса.
Македонија не е најслаба затоа што никој не знае да програмира. Напротив, уделот на оние што кодираат во 2025 година благо се зголемил.
Проблемот е што огромниот број луѓе останува на ниво на корисник, а не станува активен создавач.
„Скролам“ не значи „знам“
Ова можеби е најважната порака од статистиката.
Да се користи интернет секој ден не значи автоматски да се имаат дигитални вештини.
Човек може со часови да биде на Facebook, Instagram, TikTok, YouTube или Viber, а сепак да не знае да направи формула во табела, да обработи податоци, да креира презентација, да провери дигитален извор или да реши посложен технички проблем.
Eurostat дигиталните вештини не ги сведува на прашањето дали некој има интернет.
И тоа е суштинската разлика.
Индикаторот опфаќа пет области: информатичка и податочна писменост, комуникација и соработка, креирање дигитална содржина, решавање проблеми и безбедност.
Значи, дигитално писмен граѓанин не е само оној кој знае да отвори апликација.
Туку оној кој знае како да ја употреби технологијата за да добие информација, да ја провери, да создаде нешто, да реши проблем и да ги заштити своите податоци.
Македонија има интернет генерација, но не и доволно дигитално обучена работна сила
Ова веќе не е само образовно прашање.
Тоа е економско прашање.
Ако компанијата има работник кој секојдневно користи интернет, но не умее да обработува податоци, да работи со табели, да креира презентација или да користи пософистицирани дигитални алатки, тогаш неговата дигитална присутност не мора да значи и висока продуктивност.
Токму затоа Европската Унија дигиталните вештини ги третира како една од клучните компоненти на конкурентноста.
ЕУ има поставено цел до 2030 година најмалку 80 отсто од населението на возраст од 16 до 74 години да има барем основни дигитални вештини. Во 2025 година просекот е 60 отсто.
Тоа значи дека и Европа има проблем.
Но разликата е што Европа проблемот го мери, го следи и поставува конкретна цел.
А каде сме ние?
Регионалните податоци ја прават сликата уште понепријатна.
Во 2025 година Црна Гора имала 39,6 отсто од населението со употреба на табеларни пресметки, Србија 29,9 отсто, Босна и Херцеговина 23,6 отсто, а Албанија 18,6 отсто.
Северна Македонија – 7,4 отсто.
Кај презентациите Црна Гора е на 41,4 отсто, Србија на 36 отсто, Босна и Херцеговина на 23,7 отсто, Албанија на 27,3 отсто.
Македонија – 13,7 отсто.
Eurostat токму затоа ја издвојува Северна Македонија како земја со најниски нивоа на употреба на овие три избрани ИКТ-вештини меѓу земјите од проширувањето опфатени во анализата.
Тоа е многу посериозен сигнал од самата статистика за интернет-пристап.
Дигиталниот јаз повеќе не е само „има ли интернет?“
Пред десет или петнаесет години главното прашање беше:
Кој има пристап до интернет?
Денес прашањето е друго:
Кој знае да го користи интернетот за нешто што создава вредност?
Тоа е новата поделба.
На едната страна се луѓето кои користат технологија за комуникација, забава и консумирање содржини.
На другата се оние кои ја користат за работа, анализа, учење, создавање, автоматизација и решавање проблеми.
А токму втората група е онаа која ќе има најголема вредност на пазарот на труд во следните години.
Ова станува уште поважно во ерата на вештачката интелигенција
Парадоксот станува уште поголем кога во приказната ќе ја додадеме вештачката интелигенција.
Се повеќе работни места ќе бараат не само употреба на дигитални алатки, туку способност да се работи со податоци, алгоритми и генеративна вештачка интелигенција.
Ако денес имаме проблем со тоа колкав дел од населението знае да користи табеларна пресметка, тогаш прашањето е што ќе се случи кога работодавачите ќе бараат луѓе кои знаат да анализираат податоци, да автоматизираат процеси или критички да ги проверуваат резултатите што ги произведува AI.
Не станува збор само за програмери.
Токму спротивното.
Дигиталните вештини стануваат услов и за професии кои порано немаа никаква врска со ИТ.
Најголемата опасност е да го помешаме користењето со знаењето
Македонија може да има 90 отсто интернет-корисници и повторно да има дигитално неподготвена работна сила.
Тоа не е контрадикција.
Тоа е токму она што го покажуваат бројките.
Европската комисија во своите анализи предупредува дека дигитализацијата на македонската економија напредува бавно, дека дигиталното усвојување кај малите и средните претпријатија е нерамномерно и дека помалите компании и руралните средини сè уште се соочуваат со пречки во пристапот до широкопојасен интернет.
Но инфраструктурата сама по себе не е доволна.
Можеме да имаме брз интернет, 5G, паметни телефони и оптички кабли.
Ако луѓето не знаат како да ги употребат за создавање вредност, тогаш имаме дигитална инфраструктура без доволно дигитален капитал.
Проблемот почнува многу порано од работното место
Дигиталните вештини не се стекнуваат во моментот кога некој ќе се вработи.
Тие се градат во училиштето, дома, на факултетот, преку неформално образование и преку континуирана обука.
Токму затоа е важно што Македонија има нова Стратегија за образование на возрасни 2025–2030, која меѓу приоритетите ги вклучува дигиталните и зелените вештини, микроквалификациите и доживотното учење.
Но стратегија на хартија не е исто што и дигитално обучено население.
Потребно е граѓанинот да има можност во секоја фаза од животот да научи нова дигитална вештина.
И тоа не само младите.
Напротив – токму постарите работници, оние кои денес се на возраст од 40, 50 или 60 години, ќе мораат да се приспособуваат на технологијата која драматично се менува.
Македонија не страда од недостиг на интернет. Страда од недостиг на употреба
И тука доаѓаме до суштината.
Македонија успеала да го намали еден стариот дигитален јаз.
Пристапот до интернет веќе не е главниот проблем.
Но се појавува нов јаз – јазот меѓу оние кои технологијата ја користат како потрошувачи и оние кои ја користат како алатка за работа, анализа и создавање.
Eurostat практично ни го покажува тој јаз во една реченица:
89,2 отсто секојдневно користење на интернет.
Но само:
7,4 отсто користење табеларни пресметки.
13,7 отсто креирање презентации.
4,2 отсто кодирање.
Тоа не е приказна за тоа дека Македонците не сакаат технологија.
Токму спротивното.
Македонците ја сакаат технологијата.
Проблемот е што сè уште не сме научиле доволно добро да ја претвориме во знаење, продуктивност и економска вредност.
А во следната фаза на дигиталната трансформација, тоа може да биде многу поскапо од самиот недостиг на интернет.
