Skip to content
Додека премиерот Христијан Мицкоски денеска присуствуваше на свеченото пуштање во употреба на реконструираната улица „Прохор Пчински“ во селото Чифлик, официјалните податоци на Министерството за финансии покажуваат дека речиси 308 милиони евра од планираните капитални расходи за 2026 година сè уште не се реализирани. По девет месеци од годината, искористени се 57,1 процент од предвидените средства, додека 42,9 проценти остануваат за последниот квартал.
Настанот во Општина Чешиново-Облешево го отвора поширокото прашање за начинот на кој Владата ги претставува резултатите од својата инвестициска политика. Локалните инфраструктурни проекти се важни за граѓаните, но нивното свечено промовирање не може да биде замена за целосна слика за реализацијата на државните капитални инвестиции.
Речиси половина од планираните средства остануваат неискористени
Според податоците на Министерството за финансии, заклучно со 30 септември се реализирани околу 409,9 милиони евра од планираните капитални расходи, додека приближно 307,9 милиони евра остануваат нереализирани.
Станува збор за средства наменети за инфраструктурата, образованието, здравството, животната средина, одбраната и други области во кои државата планира долгорочни вложувања.
Нереализираните средства не значат автоматски дека сите проекти доцнат. Капиталните расходи не се распределуваат рамномерно во текот на годината, а дел од исплатите следуваат по завршувањето на определени фази од проектите. Сепак, фактот дека во последниот квартал остануваат речиси 43 проценти од годишниот план го отвора прашањето колкав дел од предвидените инвестиции навистина ќе биде реализиран до крајот на 2026 година.
За целосно искористување на преостанатите средства би бил потребен повеќе од двојно побрз просечен месечен ритам на исплати во споредба со првите девет месеци.
Големи разлики меѓу институциите
Податоците по буџетски корисници покажуваат дека реализацијата на капиталните расходи значително се разликува од една до друга институција.
Министерството за транспорт има реализација од 87 проценти, што укажува на висока финансиска динамика во неговите капитални програми. Кај Министерството за образование реализацијата изнесува 67,5 проценти, додека кај Министерството за здравство е 52,36 проценти.
Сосема поинаква е состојбата кај Министерството за животна средина, каде што се реализирани 39,39 проценти од планираните капитални расходи, а преостануваат околу 57,2 милиони евра. Ова е особено значајно ако се има предвид дека во оваа област се планираат вложувања во водоснабдување, третман на отпадни води и заштита на животната средина, прашања што непосредно влијаат врз квалитетот на животот.
Кај Министерството за одбрана реализацијата изнесува 37,56 проценти, со околу 88,3 милиони евра преостанати средства. Министерството за финансии, во делот на функциите на државата, има реализација од 25,45 проценти, односно приближно 38,9 милиони евра неискористени средства.
Овие разлики покажуваат дека не може да се зборува за единствена динамика на државните инвестиции. Додека одредени институции имаат висока финансиска реализација, други влегуваат во последниот квартал со поголем дел од средствата што допрва треба да се искористат.
Но, процентите не даваат целосен одговор на прашањето зошто постојат вакви разлики. За тоа е потребно да се утврди кои проекти се во тек, кои се соочуваат со административни пречки, а кај кои исплатите се предвидени за завршните месеци од годината.
Што останува зад големите инвестициски најави?
Капиталните инвестиции се еден од главните инструменти преку кои Владата најавува економски развој, подобра инфраструктура и модернизација на јавните услуги. Тие треба да создаваат долгорочна вредност, а не само резултати што можат да се претстават на свечен настан.
Токму затоа се поставува прашањето дали јавната презентација на завршените проекти соодветствува со вкупната динамика на државните вложувања.
За жителите на помалите населени места, реконструкцијата на локалната патна инфраструктура може да значи значително подобрување на секојдневието. Но, од државната инвестициска политика се очекува и реализација на поголеми проекти, со пошироко економско и општествено влијание.
Особено кога станува збор за стотици милиони евра, јавноста има право да знае не само колку пари се исплатени, туку и кои проекти се завршени, кои се во изградба и кои сè уште се заглавени во административни процедури.
Без вакви информации, процентот на буџетска реализација останува бројка што не ја покажува целосната вредност на вложувањата за граѓаните.
Потрошени средства не значат и завршени проекти
Еден од клучните предизвици во оценувањето на капиталните инвестиции е разликата меѓу финансиската и физичката реализација.
Проект може да биде во напредна фаза на изградба, а дел од исплатите да следуваат подоцна. Од друга страна, исплатени средства не мора да значат дека граѓаните веќе добиле функционален објект или подобрена јавна услуга.
Поради тоа, податоците за капиталните расходи се важен показател за извршувањето на Буџетот, но не се доволни за целосна оценка на инвестициската политика.
Министерството за финансии претходно укажуваше дека динамиката на капиталните проекти зависи и од изведувачите, достапноста на работната сила и спроведувањето на јавните набавки. Овие фактори можат да објаснат дел од разликите меѓу планираните и реализираните средства, но не ја намалуваат одговорноста на институциите да обезбедат навремена реализација и транспарентно известување.
Резултатите се мерат со завршени проекти, не со свечености
До крајот на 2026 година остануваат помалку од три месеци, а институциите треба да реализираат капитални расходи во вредност од речиси 308 милиони евра доколку сакаат целосно да го исполнат годишниот план.
Тоа не значи дека средствата нема да бидат искористени, но претставува сериозен тест за способноста на институциите да ги спроведат предвидените инвестиции во преостанатиот период.
Истовремено, големите разлики во реализацијата меѓу министерствата покажуваат дека прашањето не е само колку пари има во Буџетот, туку и колку ефикасно се планираат и спроведуваат проектите.
Јавната промоција на завршените инвестиции е легитимен дел од работата на секоја влада. Но, таа треба да биде придружена со подеднакво јасна отчетност за нереализираните средства, причините за доцнењата и очекуваните рокови за завршување на проектите.
Успешноста на капиталните инвестиции не се мери со бројот на пресечени ленти и одржани говори, туку со завршените проекти, нивниот квалитет и придобивките што ги добиваат граѓаните.
А буџетските бројки засега покажуваат дека, покрај проектите што Владата ги промовира како завршени, значителен дел од планираните капитални вложувања сè уште чека финансиска реализација.
