Skip to content
Европската комисија предлага голема промена во правилата за јавни набавки – најниската цена повеќе да не биде доволна сама по себе за добивање јавен договор, туку задолжително да се оценуваат и квалитетот, одржливоста, социјалните услови и други критериуми. Предлогот сè уште не е закон и треба да помине низ Европскиот парламент и Советот на ЕУ.
Според предлогот на Европската комисија од 9 септември, стандард при јавните набавки треба да стане најдобриот однос меѓу цената и квалитетот. Критериумите што се однесуваат на квалитетот би требало да носат најмалку 30 проценти од вкупното бодување, а кај договорите во кои човечкиот труд има особено големо учество – најмалку 50 проценти.
Тоа значи дека понуда која е најевтина нема автоматски да биде и најдобра. При изборот ќе може да се земаат предвид квалитетот на производот или услугата, влијанието врз животната средина, социјалните стандарди, иновациите, безбедноста и отпорноста на синџирите за снабдување, како и вкупниот трошок во текот на животниот век на производот.
Комисијата предвидува и исклучок. Договорниот орган би можел да не го применува минималното учество на квалитетот доколку може да објасни дека потребното ниво веќе е обезбедено преку прецизни технички спецификации, услови за извршување на договорот или други механизми.
Реформата треба да замени три европски директиви од 2014 година со една директно применлива регулатива. Европската комисија оценува дека на тој начин правилата ќе станат поедноставни и поунифицирани, а бројот на главни постапки би се намалил од пет на три.
Јавните набавки во ЕУ се огромен пазар – сочинуваат околу 15 проценти од БДП на Унијата и опфаќаат инфраструктура, транспорт, енергетика, здравство, училишта и голем број други јавни услуги. Комисијата проценува дека поедноставувањето на системот може да донесе околу 650 милиони евра годишни административни заштеди за компаниите и јавните институции.
Една од позначајните промени е и воведувањето посилен принцип на „европска предност“. Во одредени стратешки области ќе може да се зема предвид европското потекло на производите и економските оператори, особено кога станува збор за безбедноста на снабдувањето, критичната инфраструктура или прекумерната зависност од трети земји.
Предвидена е и единствена европска дигитална средина за јавни набавки. Компаниите би можеле преку поврзаните национални платформи полесно да учествуваат на тендери во различни земји, без постојано да ги доставуваат истите документи. Комисијата смета дека тоа може да ја зголеми конкуренцијата и да им овозможи на помалите компании полесен пристап до јавните договори.
Новина е и посебна постапка за иновации. Наместо институцијата однапред да бара конкретен производ, би можела да дефинира проблем што треба да биде решен, а компаниите да понудат различни технолошки решенија кои потоа би биле тестирани и оценувани.
Промените се релевантни и за Македонија поради усогласувањето на законодавството со правото на ЕУ. Македонскиот Закон за јавни набавки веќе го познава критериумот „економски најповолна понуда“, при кој покрај цената може да се оценуваат квалитетот, техничките карактеристики, животниот век, еколошките аспекти и други елементи. За одредени услуги, како софтверски развој, архитектонски и инженерски услуги, преведување и консалтинг, цената не може да биде единствен критериум.
Но новиот европски пристап оди чекор понатаму – наместо квалитетот само да биде можен критериум, тој во најголемиот дел од набавките би добил задолжителна минимална тежина.
За Македонија тоа не значи автоматска промена на домашниот закон веднаш по евентуалното усвојување на регулативата. Но како земја кандидат, новите европски правила ќе бидат важни при идното усогласување на системот за јавни набавки со европското законодавство.
Предлогот сега оди во процедура пред Европскиот парламент и Советот на ЕУ. Европската комисија планира новите правила да почнат да се применуваат две години по стапувањето на регулативата во сила.
