Skip to content
Дваесет икони од македонски цркви, кои биле нелегално изнесени во Албанија, се конзервирани и реставрирани во Скопје. Изложбата во Македонскиот културно-информативен центар во Софија треба да ја претстави нивната уметничка, историска и духовна вредност пред бугарската и меѓународната јавност.
Дваесет македонски икони, кои биле нелегално изнесени во Албанија, а потоа вратени во земјава, во текот на 2027 година ќе бидат претставени на изложба во Македонскиот културно-информативен центар во Софија. Иницијативата е договорена меѓу директорот на Центарот, Зоран Пејковски, и директорот на Националниот конзерваторски центар – Скопје, Александар Јорданоски.
Изложбата ќе биде можност македонското културно наследство да се претстави пред бугарската и меѓународната јавност преку дела што сведочат за духовната и уметничката традиција на македонските цркви. Посебна важност има фактот што иконите не само што се вратени во земјава, туку и поминале низ процес на конзервација и реставрација, со кој е обезбедена нивната понатамошна заштита.
Според информациите на Македонската информативна агенција (МИА), изложбата е дел од пошироката намера за унапредување на институционалната соработка и афирмација на македонското културно наследство во странство.
Две години стручна работа за спасување на иконите
Националниот конзерваторски центар – Скопје на 9 ноември соопшти дека успешно ја завршил конзервацијата и реставрацијата на сите 20 икони. Тие потекнуваат од цркви во струшкиот регион, од селата Радожда и Селци, од селото Ѓавато во битолскиот регион и од Долно Перово во Општина Ресен.
Процесот опфатил конзерваторски истражувања, изработка на конзерваторски проект и непосредни интервенции за заштита на делата. Работата се одвивала во период од две години, а конзерваторскиот проект бил завршен во ноември 2024 година, по што започнала неговата реализација во лабораторијата на Националниот конзерваторски центар.
Конзерваторско-реставраторските работи ги предводела Невенка Величковска, конзерваторка-советничка за сликарство, со стручен тим, а во проектот учествувал и историчарот на уметност Дарко Николовски.
Завршувањето на работата значи дека иконите се подготвени за соодветно претставување пред јавноста, но и дека е направен важен чекор во зачувувањето на предмети што имаат значење за историјата на македонската сакрална уметност.
Од враќање во земјава до меѓународна презентација
Најавената изложба во Софија ја надминува рамката на културен настан. Таа ја поврзува заштитата на културното наследство со неговото јавно претставување и со подигањето на свеста за нелегалната трговија со уметнички дела.
Преку реставрираните икони, посетителите ќе можат да се запознаат со нивната историска и уметничка вредност, но и со стручните постапки потребни за зачувување на ваквите предмети. Воедно, изложбата ќе биде можност да се објасни колку е важна меѓународната соработка за враќањето на културните добра во земјата на нивното потекло.
Планираниот настан во Софија е договорен меѓу две македонски институции, а неговата реализација во 2027 година треба да ја прошири видливоста на македонското културно наследство надвор од државните граници.
Работата на враќање на иконите продолжува
Додека конзервацијата на овие 20 икони е завршена, процесот на враќање на македонските културни добра не е целосно заокружен. Националниот конзерваторски центар соопшти дека се интензивирани активностите за враќање на преостанатите икони што сè уште се наоѓаат во Албанија.
Во овие активности се вклучени експерти од Националниот конзерваторски центар, претставници на Министерството за култура и туризам и на Управата за заштита на културното наследство.
Завршената реставрација и најавената изложба во Софија се значаен резултат, но и потсетување дека заштитата на културното наследство не завршува со неговото физичко враќање. Потребни се стручна грижа, документација, соодветни услови за чување и постојани институционални напори за да се зачуваат делата што сведочат за културната и духовната историја на земјата.
