Од патики до фотографии, што штити интелектуалната сопственост

Интелектуалната сопственост е важен аспект во професионалното новинарство. Разбирањето на поимот и што се опфаќа влијаат на квалитетот на вестите. Кога фалсификуван производ ќе биде запленет, што се случува со него и дали следува постапка? Кога портал презема туѓа фотографија, што треба да провери пред да ја објави? Овие прашања беа дел од дводневната обука „Интелектуална сопственост за новинари“, што се одржа на 17 и 18 ноември во Скопје.

Обуката ја отвори Јелена Пеева, заменик-директорка на Државниот завод за индустриска сопственост, со воведно обраќање до учесниците.

Што се штити кај еден производ

Ерифили Манусу од Опсерваторијата на Канцеларијата на ЕУ за интелектуална сопственост (EUIPO) преку примери од земјоделството, обувките, текстилот и накитот објасни како повеќе права можат да се однесуваат на еден производ. Кај еден пар обувки, на пример, трговската марка може да го штити знакот по кој го препознаваме производителот, а индустрискиот дизајн да го штити изгледот на самиот производ.

Манусу посочи дека некои фалсификувани производи можат да го загрозат здравјето или безбедноста на купувачите. За новинарите, една заплена отвора можност да проверат каде завршила стоката, дали била испитана и дали по заплената била поведена постапка.

Здравева за неусвоената стратегија и недостигот од кадар

Професорката Неда Здравева посочи дека Македонија има подготвен стратешки документ за интелектуална сопственост кој сè уште чека формално усвојување. Според неа, недостигот од стручен кадар во Министерството за култура е една од причините што ја отежнуваат практичната заштита на авторското право и сродните права.

Здравева ја нагласи и потребата од подобра координација. Државниот завод за индустриска сопственост ги регистрира трговските марки, патентите и индустриските дизајни, додека во откривањето и санкционирањето на повредите улога имаат и Царината, Пазарниот инспекторат, полицијата, обвинителството и судовите. За размена на информации веќе постојат координативно тело и електронска платформа. Според Здравева, платформата треба да се доработи, а досегашниот напредок е мал и недоволен.

Кога туѓата фотографија станува дел од веста

Валентин Пепељугоски зборуваше за двојната улога на новинарите. Тие создаваат свои текстови, фотографии и видеа, а секојдневно користат и материјали од други автори. Две редакции можат самостојно да известат за истиот настан. Кога една од нив презема туѓа фотографија или цел текст, треба да провери под кои услови може повторно да го објави. Наведувањето на изворот само по себе не е дозвола за повторно објавување.

Пепељугоски се осврна и на законската формулација со која поимот „новинарство“ се внесува во дефиницијата. Според неговата оценка, формулацијата е несоодветна и треба да се прецизира.

Од европска статистика до домашна приказна

На вториот ден, Мартјес Дајксхорн од EUIPO презентираше извори за проверка на податоци, а учесниците на практична работилница развиваа свои предлози за приказни. Една од препораките беше при известување за европската интеграција јасно да се наведе кои правила важат во ЕУ и кои се применуваат во Македонија.

На обуката беа прикажани и резултати од студијата на EUIPO и Европскиот патентен завод од 2022 година. Во периодот од 2017 до 2019 година, секторите што интензивно користат права на интелектуална сопственост создале 47,1 отсто од БДП на ЕУ и директно обезбедиле околу 61 милион работни места, односно 29,7 отсто од вкупниот број во Унијата.

Обуката се одржа во рамки на Деновите на медиумска писменост 2026 и проектот EU4IP за Западен Балкан и Молдавија, во соработка со Државниот завод за индустриска сопственост.

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?

Најчитано

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?