Skip to content
По пауза од 15 години, експерти на Обединетите нации повторно ја оценуваат подготвеноста на македонските институции за спречување на тероризмот и насилниот екстремизам. Петдневната евалуација, која започна вчера во Скопје и ќе трае до 6 ноември, опфаќа безбедност на границите, финансиски истраги, размена на разузнавачки информации и справување со заканите на интернет. Но, покрај процената на институционалните капацитети, се отвора и прашањето дали граѓаните ќе дознаат кои слабости ќе ги утврдат меѓународните експерти и што ќе треба да се промени.
Делегацијата на Извршната дирекција на Комитетот за борба против тероризмот при Советот за безбедност на ОН (CTED) ја предводи заменик-директорката Кармен Кантор. Целта е да се оцени примената на релевантните резолуции на Советот за безбедност и да се идентификуваат недостатоците во националниот систем за спречување терористички закани.
Според министерот за внатрешни работи Панче Тошковски, последната ваква евалуација во Македонија била спроведена во 2011 година.
На почетната сесија Тошковски изјави дека во изминатите 15 години државата спровела значајни законски, институционални и структурни реформи, со кои ја подобрила координацијата меѓу полицијата, разузнавачките служби и органите за гранично управување.
Токму тие тврдења сега ќе бидат предмет на експертска процена. Евалуацијата треба да покаже не само какви закони и стратегии има државата, туку и колку ефикасно функционира нивната примена.
Во рамките на посетата ќе се разгледуваат антитерористичкото законодавство, спречувањето на финансирањето тероризам, граничната контрола, меѓународната полициска и правосудна соработка, како и механизмите за спречување радикализација.
Предвидени се и теренски посети на Меѓународниот аеродром Скопје и граничниот премин Табановце, каде што експертите ќе имаат можност непосредно да се запознаат со дел од безбедносните процедури.
Особено внимание привлекува најавата на Тошковски за формирање специјализирана национална единица за следење и сузбивање терористички содржини на интернет.
Министерот најави и ревидирање на Националната стратегија за борба против тероризмот, со поголем акцент на дигиталната радикализација, хибридните закани и заштитата на критичната инфраструктура.
Овие планови отвораат прашања и за заштитата на граѓанските права. Следењето на содржини на интернет мора да има јасна законска основа, соодветен надзор и заштита на приватноста и слободата на изразување.
Самата Извршна дирекција на Комитетот за борба против тероризмот на ОН во своите документи предупредува дека новите технологии за безбедносен надзор можат да создадат ризици од нарушување на приватноста, дискриминаторско профилирање и ограничување на основните слободи.
Затоа, важен дел од институционалната проверка треба да биде и начинот на кој безбедносните мерки се усогласуваат со меѓународните стандарди за човекови права.
Прашањето за транспарентноста е особено значајно бидејќи ваквите процени на ОН не се објавуваат автоматски во целост.
Според методологијата на CTED, по завршувањето на теренската посета се изготвуваат прелиминарни наоди, а потоа и детален извештај со препораки. Државата добива можност да се произнесе за наодите и да посочи кои информации треба да останат доверливи.
На завршните состаноци во Скопје, предвидени за 6 ноември, експертите треба да ги претстават своите првични согледувања.
Сепак, во досега објавените информации не е наведено дали Владата или МВР ќе објават јавно резиме со утврдените недостатоци, препораките и роковите за нивно спроведување.
Не е објавен ниту целосен список на домашните институции што ќе бидат опфатени со оценувањето, ниту преглед на реализацијата на препораките од претходната евалуација во 2011 година.
Безбедносната природа на проверката може да оправда доверливост на одредени оперативни информации, но тоа не ја исклучува можноста јавноста да добие основни податоци за институционалните слабости и планираните реформи.
Петдневната посета не е поврзана со јавно потврдена конкретна терористичка закана во Македонија. Станува збор за редовен механизам на ОН за процена на националните капацитети и меѓународната соработка.
За граѓаните, вистинската вредност на евалуацијата ќе зависи од тоа кои препораки ќе произлезат од неа, дали институциите ќе ги спроведат и колку информации за постигнатиот напредок ќе бидат јавно достапни.
