Skip to content
Интерпелацијата за министерот за локална самоуправа Иван Стоилковиќ отвора пошироко прашање од партискиот судир во Собранието: какво политичко однесување треба да се очекува од член на Владата на земја членка на НАТО, кој истовремено има блиски политички контакти со Александар Вучиќ и Милорад Додик, а неговите јавни настапи и политички позиции предизвикуваат реакции поради односот кон Русија и европско-атлантските вредности?
СДСМ на 3 ноември поднесе интерпелација за Стоилковиќ, барајќи од Собранието да ја оцени неговата политичка одговорност. Пратеникот Митко Трајчулески ги образложи причините со три групи забелешки: однесувањето на министерот кон пратениците, неговите политички настапи и контакти со политички кругови во Србија и неговите активности поврзани со Русија и Кина, вклучително и содржини за кои опозицијата тврди дека го величаат осудениот воен злосторник Ратко Младиќ.
Станува збор за сериозни политички обвинувања, кои не треба автоматски да се третираат како докажани факти. Но, исто така, не треба да се сведат на уште една партиска расправија. Интерпелацијата е механизам на парламентарна контрола и отвора можност министерот јавно да одговори на прашањата за своето работење и однесување.
Вучиќ и Додик: политички контакти што бараат јасни одговори
Еден од најважните делови на политичкиот профил на Стоилковиќ се неговите јавни контакти и пораки во врска со регионалните политички лидери.
Во јануари 2025 година, тогашниот вицепремиер и министер за односи меѓу заедниците Стоилковиќ го прими Милорад Додик во просториите на Министерството. Средбата се случи во контекст на посетата на Додик на Скопје и неговиот настап на Светосавската академија, на која беа упатени политички пораки против НАТО и Европската Унија. Настанот предизвика реакции во земјава, а премиерот Христијан Мицкоски изјави дека не очекувал Додик да ја искористи свеченоста за такви пораки.
Самото одржување средба со странски политичар не е доказ за недозволено дејствување. Но, кога висок владин функционер организира настан на кој се испраќаат пораки спротивни на официјалните стратешки определби на државата, јавноста има право да праша каква политичка порака се испраќа во име на Македонија.
Прашањето станува уште порелевантно кога се разгледуваат јавните пораки на Стоилковиќ за Александар Вучиќ. На Светосавската академија во јануари 2025 година, тој изрази поддршка за српскиот претседател и за политиката што, според неговите зборови, придонесува за мирот и стабилноста во регионот.
Овие настани се легитимна основа за политичка анализа на неговите ставови и контакти. Но, за да се докаже дека тие се спротивни на македонските државни интереси, потребно е да се покаже како конкретни постапки на министерот ги нарушиле обврските на функцијата, а не само да се набројат неговите средби.
Токму затоа Стоилковиќ треба да одговори дали неговите политички контакти и јавни настапи се во согласност со надворешнополитичката ориентација на Владата во која членува и како ги усогласува сопствените политички ставови со официјалните позиции на државата.
Русија и Путин: каде завршува личниот став, а почнува одговорноста на министерот?
СДСМ го обвинува Стоилковиќ дека промовира руски политички агенди и дека неговите јавни настапи и активности отвораат прашања за неговата политичка ориентација. Во интерпелацијата партијата ја поврзува оваа забелешка со стратешката определба на Македонија како членка на НАТО и земја што ја усогласува својата надворешна политика со Европската Унија.
Во демократско општество, политичарите имаат право на сопствени ставови за меѓународните односи. Но, министерската функција подразбира и институционална одговорност. Јавноста има право да знае дали ставовите што ги изнесува министерот се негов личен политички избор или се претставуваат како дел од владината политика.
Критиката кон Стоилковиќ затоа не треба да се темели само на тоа дали поддржува одреден странски лидер. Посуштинско е дали неговите јавни пораки се во согласност со обврските што произлегуваат од функцијата и дали Владата има јасен став кога член на нејзиниот состав испраќа политички пораки што можат да бидат протолкувани како спротивни на нејзините официјални позиции.
Ова е прашање и за премиерот Христијан Мицкоски. Ако Владата има јасна надворешнополитичка линија, тогаш треба да биде јасно како се постапува кога нејзин член отстапува од неа. Ако, пак, станува збор за лични ставови, треба да се објасни каде е границата меѓу личното политичко изразување и одговорноста на министерот.
Односот кон Собранието: прашање на политичка култура и институционално достоинство
Другиот значаен дел од интерпелацијата се однесува на однесувањето на Стоилковиќ кон пратениците. Според СДСМ, министерот упатувал пцовки, навреди и закани кон Фатмир Битиќи, Митко Трајчулески и Арбана Пашоли. Опозицијата тврди дека за тоа не бил повикан на одговорност и дека не упатил лично извинување.
Овие наводи треба да се проверуваат преку снимките од собраниските седници и официјалните записи, а не само преку партиски соопштенија. Но, ако се потврдат, тогаш прашањето не е само за меѓупартиска нетрпеливост. Станува збор за однесувањето на член на извршната власт во однос на законодавниот дом, институција пред која министерот треба да одговара.
Парламентарната критика е составен дел од демократскиот систем. Министерот може да не се согласува со пратениците, да ги оспорува нивните аргументи и да ја брани својата работа. Но, функцијата не му дава право критиката да ја заменува со закани или навреди.
Токму тука е и суштината на политичката одговорност: не е доволно министерот да ја задржи функцијата затоа што има поддршка од мнозинството. Потребно е да покаже дека ја почитува институцијата што има право да го контролира.
Што предвидува собраниската постапка?
Според Деловникот на Собранието, интерпелација може да поднесат најмалку пет пратеници, во писмена форма и со образложение. Таа му се доставува на функционерот на кого се однесува и на пратениците.
Стоилковиќ има право да достави писмен одговор најдоцна во рок од 15 дена од приемот. Потоа интерпелацијата се става на дневен ред според роковите утврдени во Деловникот. На собраниската седница, еден од подносителите има право да ја образложи интерпелацијата, а министерот да го образложи својот одговор или да одговори усно.
Интерпелацијата сама по себе не значи дека министерот е разрешен, ниту дека сите наведени обвинувања се докажани. Таа е инструмент преку кој Собранието ја разгледува работата на носител на јавна функција и политички се изјаснува за аргументите на подносителите и за одговорот на функционерот.
Затоа следниот тест нема да биде само дали мнозинството ќе ја поддржи или отфрли интерпелацијата. Важно ќе биде и дали Стоилковиќ ќе одговори на конкретните прашања, дали ќе ги образложи своите политички контакти и ставови и дали ќе се осврне на наводите за однесувањето кон пратениците.
Мицкоски не може да ја избегне политичката одговорност
СДСМ ја посочува и одговорноста на премиерот Мицкоски, тврдејќи дека тој го поставил и политички го штити Стоилковиќ.
Во парламентарниот систем, премиерот има политичка одговорност за составот и работата на Владата. Тоа не значи дека секое обвинување против министер автоматски е и доказ за вина на премиерот. Но, кога се отвора прашање за однесувањето, јавните настапи и политичките контакти на член на Владата, премиерот не може да се повикува само на парламентарното мнозинство како одговор на критиките.
Ако Мицкоски смета дека Стоилковиќ ги исполнува обврските на функцијата, треба да објасни зошто. Ако смета дека неговото однесување било несоодветно, треба да покаже дали се преземени мерки. А ако мнозинството ја отфрли интерпелацијата без суштинска расправа за наведените прашања, политичката одговорност нема да исчезне — само ќе се префрли од министерот кон оние што одлучиле да го поддржат.
На крајот, интерпелацијата за Стоилковиќ е тест за повеќе од еден политичар. Таа е тест за тоа дали Собранието ја сфаќа својата контролна улога сериозно, дали Владата има доследна надворешнополитичка позиција и дали однесувањето на министрите се оценува според истите стандарди што важат за сите носители на јавни функции.
Стоилковиќ има право да одговори на обвинувањата. Собранието има обврска да ги разгледа. А јавноста има право да очекува дека политичката лојалност нема да биде замена за одговорноста пред институциите.
