Skip to content
За прославата на независноста Македонија обезбеди 5,5 милиони евра. За електронските алки што би можеле да ги заштитат жените од насилство, Владата вели дека се „исклучително скапи“, но никаде не наведува колку би чинеле. Во соседно Косово за воведување електронски надзор биле издвоени почетни 600.000 евра, а системот веќе функционира. Во Македонија, пак, над 17.000 граѓани со своите потписи бараат законско решение, додека институциите сè уште немаат конкретен план.
За една прослава државата успеа да обезбеди милиони, да ги организира институциите и да ги затвори финансиските конструкции. За заштитата на жените кои живеат под закана од насилство, сè уште нема ниту јавно објавена пресметка колку би чинел системот што би ги предупредувал кога насилникот ќе ја прекрши забраната за приближување.
И токму тука започнува приказната за приоритетите.
Владата вели дека е прескапо, но не кажува колку
Во официјалното мислење од 21 април 2026 година, Владата му предлага на Собранието да не го донесе законот за воведување електронски алки за насилниците.
Предлогот, поднесен од група пратеници, предвидува сторителот на насилство да носи електронска нараквица која ќе ја предупредува жртвата кога ќе се приближи на помалку од 100 метри.
Во образложението на предлог-законот предлагачите навеле дека измените нема да предизвикаат дополнителни финансиски последици за државниот буџет. Но, не приложиле пресметка како би функционирал ваков систем без дополнителни средства.
Од друга страна, Владата во своето мислење наведува дека одржувањето на софтверот, хардверот и тимовите за 24-часовен мониторинг е „исклучително скапо за државниот буџет“.
Ниту за ова тврдење нема конкретна пресметка. Не е наведено колку би чинела набавката, колку годишното одржување, ниту колку луѓе би биле потребни за следење на насилниците.
Владата има и правни забелешки. Смета дека ваквата мерка треба да се разгледува во рамки на кривичното законодавство, за лица осудени за родово базирано и семејно насилство, а не преку предложените измени на законот за заштита од насилство.
Посочува и технички ризици, како празнење на батериите, лажни аларми и времето што ѝ е потребно на полицијата да интервенира.
Тоа се прашања што заслужуваат сериозна анализа. Но, негативното мислење за еден законски предлог не ја решава потребата од подобра заштита на жртвите.
Косово веќе ги следи насилниците со алки
Додека Македонија расправа за законските пречки и високите трошоци, соседно Косово веќе има воспоставено електронски надзор за случаи на семејно насилство.
Во 2023 година биле издвоени 600.000 евра за воведување на системот, кој официјално започнал со работа во декември 2024 година.
Сторителот носи електронска алка, жртвата добива уред за предупредување, а полицијата добива известување кога се прекршува забраната за приближување.
Во периодот од јануари до септември 2025 година под ваков надзор биле ставени 30 мажи осомничени за семејно насилство.
Издвоените 600.000 евра се почетни средства, а не потврдена конечна цена за целокупниот систем. Но, Косово покажува дека ваков механизам не е само идеја на хартија. Тој може да се воведе и во земја од нашиот регион, со сопствени институционални и финансиски ограничувања.
И Црна Гора има искуство со електронски надзор. За набавка на 70 алки и 70 стационарни единици за следење осудени лица во 2026 година била проценета вредност од околу 115.700 евра. Иако станува збор за поинаква намена, ова е уште еден пример дека во регионот постојат конкретни јавни набавки и пресметки за електронско следење.
Имаме 400 алки, но не и такви што ги штитат жените
Македонија не е земја која допрва треба да се запознае со електронскиот надзор.
Уште во 2015 година, со помош на Европската Унија, биле набавени 400 електронски алки за системот за пробација. По години во кои опремата не се користела, во 2025 година биле оспособени околу 100 уреди за надзор на лица во куќен затвор.
Но, овие алки не можат да ја извршуваат функцијата што се бара за заштита од семејно насилство. За следење на приближувањето на насилникот до жртвата се потребни поинакви уреди, софтвер, центар за надзор и јасни процедури за полициска интервенција.
Во ноември 2026 година државата објавила и тендер за едногодишно одржување на информатичката опрема за електронски надзор при куќен затвор или условен отпуст, со проценета вредност од околу 145.500 евра.
Тоа не е набавка за заштита од семејно насилство. Но, покажува дека државата веќе располага со дел од институционалното искуство и дека за други облици на електронски надзор постојат конкретни финансиски планови.
За жените кои имаат судска забрана за приближување против насилникот, таков систем сè уште нема.
Над 17.000 потписи за заштита што сè уште се чека
Иницијативата за воведување електронски алки веќе ја поддржале над 17.000 граѓани.
Зад оваа бројка стои барање што станува сè погласно по секој нов случај на фемицид: институциите да не реагираат само откако ќе се случи трагедија, туку да имаат механизми што можат да го намалат ризикот пред насилството да заврши со убиство.
Случајот со седумнаесетгодишната Билјана Кириќ во Богданци, која беше убиена и покрај изречената судска забрана за приближување на сторителот, болно потсети на слабостите во заштитата.
Судската забрана на хартија не може сама да го запре насилникот кој одлучил да ја прекрши. Потребни се навремени информации, брза реакција и институции што ќе ја спроведат заштитата.
Електронските алки не се чудотворно решение. Не можат да гарантираат дека секое насилство ќе биде спречено. Но, можат да бидат дополнителна мерка во систем во кој полицијата, судовите и социјалните служби ќе постапуваат координирано.
Над 17.000 потписи не се само поддршка за едно законско решение. Тие се барање државата конечно да ја третира безбедноста на жените како приоритет.
Шпанија плаќа за заштита, Македонија сè уште ја пресметува потребата
Шпанија, земја во која разводот бил забранет до 1981 година, денес има развиен систем за заштита од родово насилство, вклучително и електронско следење на сторителите.
Во 2026 година бил доделен тригодишен договор вреден околу 55,8 милиони евра за системот „Комета“, кој опфаќа опрема, софтвер, персонал, телекомуникации и постојан мониторинг.
Во март 2026 година биле евидентирани 4.585 активни уреди. Ориентирно, договорената вредност изнесува околу 4.060 евра годишно по активен уред, иако тоа не е официјална цена по корисник.
Шпанскиот пример покажува дека ваквата заштита чини пари, но и дека државата може да ја планира, да ја финансира и да ја организира.
Македонија сè уште нема јавно објавена финансиска процена за сопствен систем, ниту план колку жртви би можел да опфати и како би функционирал.
За прослава имаше 5,5 милиони евра, за безбедноста на жените нема решение
За прославата на независноста биле обезбедени 5,53 милиони евра. Средствата биле поврзани со Државната лотарија и со донации, па затоа не може едноставно да се тврди дека истите пари можеле да се пренаменат за електронски алки.
Но, споредбата не е само буџетска. Таа зборува за начинот на кој државата ги поставува приоритетите.
За една свеченост постоела финансиска конструкција, организација и јасен рок. За заштитата на жените од насилници, Владата оценува дека надзорот е исклучително скап, без во своето официјално мислење да наведе колку чини.
Предлагачите на законот, од друга страна, тврдат дека нема дополнителни фискални импликации, исто така без детална пресметка. Меѓу овие две оценки останува најважното – потребата од функционален систем што ќе ги заштити жртвите.
Прославата заврши. Светлата се изгаснаа, музиката престана, а средствата за неа беа потрошени. Но, за жените кои живеат под закана од насилство, стравот не завршува со последниот огномет.
Над 17.000 граѓани веќе побараа електронски алки. Косово направи конкретен чекор и воведе електронски надзор. Шпанија вложува милиони во неговото функционирање. Македонија сè уште нема ниту јавна пресметка за системот што ѝ е потребен.
Пет и пол милиони евра за прослава се политичка одлука. Одложувањето на функционален систем за заштита на жените е политичка одговорност. А безбедноста на жените не смее да остане трошок што државата го прогласува за преголем, пред воопшто да пресмета колку изнесува.
