Skip to content
Жените во Македонија поминуваат речиси трипати повеќе време од мажите во неплатена домашна работа и грижа за членовите на семејството. Според податоците на UN Women, тие за овие обврски издвојуваат во просек околу три часа и 42 минути дневно, наспроти еден час и 18 минути кај мажите. Но, зад оваа разлика се крие уште еден проблем: бројките се засноваат на истражување од 2014/2015 година, додека земјата и понатаму нема понови јавно објавени сеопфатни резултати што прецизно покажуваат како денес се распределуваат домашните обврски.
Податоците, објавени во базата на UN Women, покажуваат дека жените издвојуваат 15,42 проценти од своето вкупно дневно време за неплатена грижа и домашна работа, додека кај мажите тој удел изнесува 5,42 проценти.
Разликата е десет процентни поени од 24-часовниот ден, односно два часа и 24 минути. Под неплатена работа се подразбираат активности како готвење, чистење, перење, грижа за деца, повозрасни и болни членови на семејството.
Овие часови не се дел од платеното работно време, но имаат директни последици врз можностите за вработување, професионално напредување и остварување приходи.
Грижата за семејството има цена што не се гледа во платата
Новата студија „Трансформација на системот за грижа во Северна Македонија“, објавена во мај 2026 година од UN Women, покажува дека голем дел од грижата за децата, старите лица и лицата со попреченост продолжува да се обезбедува во рамките на семејствата.
Причините не се само традиционалната поделба на обврските, туку и недостигот од достапни градинки, дневни центри, домашна нега и други социјални услуги.
Истражувањето посочува дека во одредени општини воопшто нема градинки, додека во други услугите се концентрирани во урбаните центри. За семејствата во руралните средини тоа значи дополнителни трошоци за превоз, изгубено време или неможност еден од родителите да се вработи.
Проблемот е уште поизразен кај семејствата што се грижат за постари или болни лица, бидејќи потребата од помош често е секојдневна и долгорочна.
Според студијата, институционалните услуги за долгорочна грижа опфаќаат многу мал дел од повозрасното население, поради што најголемиот товар останува во домаќинствата.
Последиците се чувствуваат и на пазарот на трудот.
Податоците на Светска банка за 2025 година покажуваат дека стапката на учество во работната сила кај жените на возраст од 15 години и повеќе изнесувала 42,7 проценти, наспроти 61,8 проценти кај мажите.
Тоа не значи дека сите економски неактивни жени се надвор од пазарот на трудот поради семејните обврски. Но, домашната грижа и недостигот од соодветни услуги се меѓу структурните пречки што го ограничуваат нивното вработување.
За жените што го прекинуваат работниот однос или работат помалку часови поради грижа за член на семејството, последиците можат да бидат долгорочни. Помалите приходи и прекините во осигурувањето можат да влијаат врз работниот стаж, професионалниот развој и идната пензија.
Македонија и по 11 години нема нова целосна статистичка слика
Последните јавно достапни сеопфатни резултати од Анкетата за користење на времето на Државниот завод за статистика се од истражувањето спроведено меѓу мај 2014 и април 2015 година.
Тоа значи дека во 2026 година јавните политики сè уште се потпираат и врз показатели добиени пред повеќе од една деценија, во период кога демографската структура, пазарот на трудот и потребите за грижа значително се менуваат.
ДЗС ја наведува анкетата меѓу своите статистички истражувања, но засега нема јавно потврден датум за објавување нови целосни резултати.
Во меѓувреме, новите домашни и меѓународни анализи предупредуваат дека ширењето на услугите за грижа не ги следи доволно брзо потребите на населението.
На 29 октомври, Меѓународниот ден на грижата и поддршката, повторно се отвора прашањето дали грижата за децата, старите и болните треба речиси целосно да зависи од расположливото време и приходите на семејствата.
За Македонија, предизвикот не е само поправедна поделба на домашните обврски, туку и создавање достапни услуги што ќе им овозможат на граѓаните да ги усогласат семејниот живот и работата.
Без нови податоци за користењето на времето и прецизна слика за недостигот од услуги по општини, останува тешко да се утврди колку неплатени часови секојдневно ја надоместуваат недоволната институционална грижа и колку економски можности се губат поради тоа.
