Skip to content
За едни работници опасноста на работното место е пад од височина, неисправна машина или незаштитена електрична инсталација. За други, ризикот е помалку видлив: постојан стрес, психолошки притисок, исцрпеност и работна средина во која се очекува да бидат достапни во секое време. Иако последиците се различни, и физичките и психосоцијалните ризици отвораат исто прашање – колку навистина се безбедни работните места?
Во Македонија во текот на 2025 година биле регистрирани 132 несреќи при работа, од кои 31 завршиле со смртен исход. Тоа го покажуваат податоците од годишниот извештај на Македонското здружение за заштита при работа, објавен во април годинава.
Зад овие бројки стојат човечки животи, семејства што останале без своите најблиски и прашања за тоа дали трагедиите можеле да се спречат.
Најголем број несреќи се евидентирани во преработувачката индустрија – 33, потоа во градежништвото – 15, во јавната управа и одбраната – 12 и во дејностите на домаќинствата како работодавачи – 11.
Работното место не смее да биде опасност по животот
Несреќите при работа често се поврзуваат со високоризични дејности, како градежништвото, производството и транспортот. Но современиот систем за безбедност и здравје при работа не се сведува само на користење заштитен шлем, ракавици или работна облека.
Тој подразбира навремено препознавање и процена на ризиците, исправност на машините, соодветна обука, јасни процедури, надзор и одговорност на работодавачот.
Кога ќе се случи несреќа, неопходно е да се утврди дали биле преземени сите пропишани превентивни мерки. Но уште поважно е дали системот функционирал пред несреќата.
Податоците за 2025 година отвораат простор за подлабока анализа на инспекцискиот надзор, примената на законските обврски и степенот до кој работодавачите инвестираат во превенција.
Притоа, евидентираните несреќи не треба автоматски да се поистоветуваат со целокупниот обем на повреди и професионални заболувања. За тоа се потребни целосни и усогласени податоци од надлежните институции, здравствениот систем и организациите што ја следат безбедноста при работа.
Стресот станува европски проблем на работното место
Додека физичките несреќи оставаат непосредни и видливи последици, психосоцијалните ризици често се развиваат постепено.
Прекумерниот обем на работа, недостигот од одмор, неизвесноста за работното место, лошата организација, вознемирувањето и постојаниот притисок за поголема продуктивност можат да влијаат врз менталното и физичкото здравје на вработените.
Според истражувањето OSH Pulse 2025 на Европската агенција за безбедност и здравје при работа, 29 проценти од работниците во Европската Унија пријавиле стрес, депресија или анксиозност поврзани со нивната работа. Дополнително, 37 проценти пријавиле општ замор.
Овие податоци не означуваат дека секој трет работник има клинички дијагностицирано психичко заболување. Тие ја покажуваат распространетоста на пријавените здравствени проблеми што работниците ги поврзуваат со своето работно искуство.
Сепак, размерите се доволно сериозни за Европската агенција да го постави менталното здравје во центарот на кампањата „Здрави работни места – заедно за ментално здравје при работа“, која го опфаќа периодот 2026–2028 година.
Физичкото и менталното здравје не се одвоени прашања
Исцрпеноста, недостигот од сон и прекумерното работно оптоварување можат да ја намалат концентрацијата и вниманието.
Во производствена хала, на градилиште или при управување со возило, намаленото внимание може да претставува дополнителен безбедносен ризик.
Истовремено, работник што постојано се соочува со психолошки притисок може да развие здравствени проблеми што се одразуваат врз неговата работоспособност, семејниот живот и социјалните односи.
Затоа, современиот пристап кон безбедноста и здравјето при работа сè повеќе ги третира физичките и психосоцијалните ризици како поврзани делови од ист систем.
Колку Македонија ги препознава невидливите ризици?
Во Македонија постои законска рамка за безбедност и здравје при работа, но суштинското прашање е како таа се применува во секојдневното работење.
Дали процените на ризикот навистина ги опфаќаат условите во кои работат вработените? Дали се анализираат последиците од прекумерното работно оптоварување? Дали работниците имаат можност да пријават небезбедни услови или вознемирување без страв од последици?
Особено чувствителни се работните средини во кои постои голем притисок за исполнување норми, работа во смени, недостиг од кадар или постојан контакт со незадоволни клиенти.
Проблемот не е ограничен само на приватните компании. И јавните институции, здравствените установи, училиштата и другите организации треба да обезбедуваат здрави работни услови.
Во европската практика сè поголемо внимание се посветува на организацијата на работата, психосоцијалната поддршка и вклучувањето на вработените во идентификувањето на ризиците.
Превенцијата е поевтина од последиците
Несреќите при работа и нарушувањето на здравјето создаваат трошоци што ги надминуваат непосредните медицински интервенции.
Тие можат да значат изгубени работни денови, намалена продуктивност, долгорочно отсуство, трошоци за лекување, надоместоци и дополнителен притисок врз семејствата.
Затоа, инвестицијата во безбедноста не треба да се гледа само како законска обврска или административен трошок, туку како дел од одржливото работење.
Бројката од 31 загинат работник во 2025 година е сериозно предупредување. Европските податоци за стресот и исцрпеноста дополнително покажуваат дека современата заштита мора да оди подалеку од традиционалните физички опасности.
Прашањето за Македонија е дали безбедноста и здравјето при работа се третираат како суштински дел од економскиот развој или остануваат тема што се отвора главно по несреќи, инспекциски контроли и трагични случаи.
Зашто работното место не треба да биде простор во кој човекот го ризикува животот или здравјето за да обезбеди егзистенција.
