Новите мемоари на поранешниот американски претседател Џо Бајден донесуваат претходно непознати детали од неговиот четиригодишен мандат во Белата куќа. Бајден пишува за односите со Доналд Трамп, Бенјамин Нетанјаху, Володимир Зеленски и други светски лидери, но и за одлуката повторно да се кандидира за претседател, а потоа да се повлече од изборната трка. Извадоци од книгата „Вети ми, Америка“, која треба да ја види светлината на денот во вторник, 17 ноември, беа ексклузивно објавени од CNN, The Wall Street Journal и The New York Times.
Зборувајќи за израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, Бајден пишува дека со текот на времето станувал сè повеќе фрустриран од неподготвеноста на Нетанјаху да ја погледне пошироката слика, да ги игнорира сопствените политички интереси и да ги разгледа долгорочните последици од своите одлуки. Тој тврди дека Нетанјаху бил свесен дека растечкиот број цивилни жртви во Газа му штети на меѓународниот углед на Израел и американската поддршка за војната, но дека ветувањата за преземање дополнителни мерки на претпазливост ретко биле проследени со вистински промени на терен, објавува „Јутарњи лист“.
„Биби немал никакви сомнежи да дава ветувања што не можел – и немал намера – да ги исполни“, пишува Бајден, додавајќи дека Нетанјаху разбирал дека растечкиот број мртви Палестинци не само што го оцрнува меѓународниот углед на Израел, туку создава и сè поголеми политички тешкотии за САД.
Сепак, ова не го натерало да ја промени својата политика. „Беше воспоставен познат модел: тој ветуваше дека ќе направи повеќе, а потоа ќе следеше уште една агресивна акција во која ќе загинат повеќе цивили. Кога ги предупредувавме за тоа, Израелците секогаш имаа некакво објаснување или изговор, но исходот остана ист. (…) Иако разбирав дека дејствува под силен притисок, бев фрустриран што не размислуваше како државник и не ги заштитуваше долгорочните интереси на Израел“, пишува Бајден.

Покрај несогласувањата околу војната во Газа, Бајден пишува и за недостатокот на доверба меѓу него и израелскиот премиер.
„Немаше многу доверба меѓу нас. Иако можевме да бидеме директни еден со друг, немаше многу доверба. Бев загрижен и за тенденцијата на Биби да се однесува како Трамп. Тој беше многу слободен во справувањето со фактите и не се двоумеше да ги прилагоди демократските институции на сопствените интереси“, вели Бајден.

Освен за Нетанјаху, Бајден откри и што навистина мисли за украинскиот претседател. „Володимир Зеленски може да биде расположен и тврдоглав во приватни разговори и да не биде толку благодарен колку што би очекувал“, пишува Бајден, додавајќи дека неговата актерска кариера се покажала како „многу добра подготовка“ за претседателството. Бајден се осврнува и на рускиот претседател Владимир Путин и го опишува неговиот раздразлив тон и однесување за време на нивните состаноци.
Тој особено истакнува како рускиот лидер „сакаше да седи згрбен за време на состаноците, преправајќи се дека е рамнодушен, како тинејџер“. Поранешниот американски претседател открива и дека членови на тимот на Доналд Трамп го замолиле да потпише писмо што ќе им овозможи директно да преговараат со Путин пред повторното преземање на функцијата од страна на Трамп. Бајден одбил, „не сакајќи да им даде одврзани раце за она што, според мене, би било еден вид капитулација на штета на Украина“.

Трамп е главен политички противник на Бајден со години, но мемоарите откриваат и некои необични моменти од нивниот однос. Бајден ја започнува книгата осудувајќи го нападот врз американскиот Капитол на 6 јануари 2021 година. За Трамп, тој пишува: „Американскиот претседател не ја водеше Америка, туку бунт. Тоа беше еден од најсериозните примери за занемарување на должноста од страна на претседателот во нашата историја“.

И покрај ова, Бајден наведува дека по неговото пристигнување во Овалната соба по инаугурацијата, пронашол писмо со благодарност оставено од Трамп, иако тој го напаѓал со месеци за време на изборната кампања. „Беше речиси како да имаше двајца Доналд Трампа“, пишува Бајден, кој исто така се сеќава што му рекол Трамп во Овалната соба по изборите во 2024 година. „Знаеш, Џо, да не беше политиката, мислам дека ќе бевме добри пријатели. Да не беше политиката, ќе игравме голф заедно цело време“, наводно му рекол Трамп.
Што се однесува до потезите и одлуките што ги донел додека бил претседател на Соединетите Американски Држави, Бајден не покажува жалење за ниту еден од нив. Тој пишува дека сè уште верува дека неговата силно критикувана одлука за повлекување на американските сили од Авганистан била правилна. „Јас повторно би ја донел истата одлука. Завршувањето на војната во Авганистан беше правилното нешто што требаше да се направи“, пишува поранешниот претседател, кој открива дека се соочил со отпор од сопствената администрација додека ја донесувал одлуката.
Соработниците го увериле дека авганистанската влада ќе може сама да преживее и дека Кабул ќе трае најмалку шест месеци по заминувањето на американските сили. Но, таа проценка се покажала како погрешна. „Шестмесечниот период што ми беше ветен исчезна за само неколку дена. Тоа имаше значително влијание врз повлекувањето“, пишува Бајден.
Денес, поранешниот претседател стои зад својата одлука повторно да се кандидира на изборите. Бајден пишува дека во пролетта 2023 година ги собрал своите најблиски советници за да разговараат дали повторно треба да се кандидира за претседател. Според него, никој од нив немал никакви забелешки.
„Сите биле „за“, пишува Бајден, додавајќи дека чувствувал „обврска“ повторно да влезе во изборната трка. Потоа се одржала судбоносната телевизиска дебата со Трамп, во која Бајден звучел несигурно, постојано го губел текот на мислите и тешко ги наоѓал вистинските зборови. Набргу потоа, тие почнале да вршат притисок врз него да се откаже од својата кандидатура. Бајден ја издвојува Ненси Пелоси, која наводно „работела со голема енергија зад сцената за да ги убеди избраните функционери и делегатите на Бајден да му свртат грб“, и Чак Шумер, кој дошол на вратата на Бајден во Делавер за лично да го советува да се откаже од претседателската трка.

Ненси Пелоси
Фотографија: EPA-EFE/ERIK S. LESSER
Бајден, исто така, се осврнува на извештајот на специјалниот советник Роберт Хур од 2024 година за неговото ракување со класифицирани документи. Тој беше особено разбеснет од тврдењето на Хур дека не можел да се сети кога починал неговиот покоен син Бо Бајден. „Денес боли исто толку колку што болеше на 30 мај 2015 година. Значи, ако Роберт Хур сака да знае кога почина мојот син, еве го мојот одговор: денес. Секој ден се будам чувствувајќи се како да го изгубив пред само една минута“, напиша поранешниот претседател.

Kралицата Елизабета: EPA-EFE/FACUNDO ARRIZABALAGA
Меѓу многуте светски лидери за кои Бајден пишува во своите мемоари, една од ретките личности за кои тој пишува исклучиво со позитивен тон е поранешната британска кралица Елизабета II. Тој ја опишува како жена со „челична сила, со искра хумор во очите“, што го потсетувало на неговата покојна мајка. Се чини дека поранешниот американски претседател, на кого му била дијагностицирана агресивна форма на рак на простата што се проширила на неговите коски, решил да ги искористи овие мемоари повеќе како можност за справување со старите политички противници отколку како преглед на неговиот претседателски мандат и преиспитување на одлуките што ги донел за време на него.

