Skip to content
Протестите во Франција, Италија и Португалија имаат различни непосредни поводи, но зад нив се појавува слично незадоволство: образованието не гарантира сигурна работа, работата не гарантира пристоен дом, а политичките институции тешко нудат уверлива перспектива за подобар живот. Истражувањата на ACLED, Европската студентска унија и Eurofound упатуваат на поширока социјална криза, иако нема докази дека станува збор за едно централизирано европско движење.
Европските протести повторно го отворија прашањето што ги тера младите да излезат на улица во општества во кои образованието, вработувањето и социјалната заштита одамна се претставуваат како основа на сигурниот живот.
Во Франција, мобилизацијата се поврза со проблемите во училиштата и незадоволството од јавните услуги. Во Португалија, високите цени на становите и кириите се судираат со платите и можноста младите да започнат самостоен живот. Во Италија, протестите се надоврзуваат на незадоволството од трошоците за живот, јавните приоритети и политичките одлуки.
Различните поводи не се доволни за да се прогласи раѓање на единствено европско младинско движење. Но, кога слични чувства се појавуваат во различни земји, вреди да се погледне што ги поврзува.
Заедничката точка не е само генерацискиот бунт. Таа е растечкиот јаз меѓу она што општеството им го ветува на младите и она што тие реално можат да го постигнат со образование и работа.
Протестите почнуваат со конкретен проблем, но не мора да завршат таму
Франција е особено важен пример за тоа како незадоволството од еден јавен систем може да се прошири кон пошироки социјални прашања.
Истражувачката организација ACLED, која ги следи политичките протести и насилството, регистрирала повеќе од 800 ученички демонстрации во Франција во периодот од 28 септември до 2 октомври 2026 година. Во својата анализа организацијата предупредува дека протестите поврзани со образованието можат да се поврзат со незадоволството од трошоците за живот, цените на горивата и состојбата со јавните услуги.
Таквото поврзување е важно затоа што покажува како конкретно барање може да стане дел од поширока критика на начинот на кој функционира државата. Проблемите со училиштата не се изолирани од семејните буџети, работните услови или можностите за продолжување на образованието.
ACLED предупредува на можноста протестите да се прошират и да привлечат други групи, вклучувајќи работници, земјоделци и вработени во јавниот сектор. Тоа е процена за можниот развој, а не доказ дека веќе постои заедничко организирано движење.
Во такви околности, протестот престанува да биде само реакција на условите во едно училиште или на една владина одлука. Тој може да стане место каде што различни групи го изразуваат чувството дека нивните проблеми не добиваат доволно внимание.
Образованието веќе не е гаранција за социјална сигурност
Мониторингот на Европската студентска унија за периодот јануари–март 2026 година регистрирал 31 студентски протест во 13 европски земји. Меѓу причините се пристапот до образование, економските и животните услови, социјалната правда и еднаквоста, како и безбедноста во образовните институции.
Овие категории често се преклопуваат. Студентите може истовремено да протестираат против недостигот од средства за образование и против условите што им го отежнуваат секојдневието.
Тука се појавува една од суштинските противречности на денешна Европа. Од младите се очекува да инвестираат во знаење, да се стекнат со квалификации и да бидат конкурентни на пазарот на трудот. Но, дури и кога ги исполнуваат тие очекувања, не секогаш можат да дојдат до стабилно вработување, соодветна плата или домување што можат да си го дозволат.
Тоа не значи дека образованието ја изгубило вредноста. Проблемот е што неговата вредност сè потешко се претвора во економска сигурност за сите.
Кога дипломата не гарантира самостојност, а работата не обезбедува доволно средства за покривање на основните трошоци, незадоволството добива и политичка димензија. Прашањето повеќе не е само дали системот им нуди можност на младите да напредуваат, туку и дали правилата на системот се доволно правични.
Станот стана симбол на недостижниот самостоен живот
Највидливата материјална страна на оваа криза е домувањето.
Европската фондација за подобрување на животните и работните услови — Eurofound — во извештајот за станбените проблеми на младите, објавен во декември 2025 година, укажува дека недостапноста на становите влијае врз можностите за образование и вработување, формирање домаќинство и општата благосостојба на младите.
Португалија ја покажува оваа противречност особено јасно. Во Лисабон, високите цени на становите и кириите се судираат со приходите на младите работници. За многумина, вработувањето не значи и можност да се иселат од семејниот дом или да планираат сопствено домаќинство.
Станбената криза не е само прашање на недвижности. Таа влијае врз тоа каде младите можат да студираат, каде можат да прифатат работа и дали можат да останат во градот во кој се образувале. Ако киријата одзема преголем дел од приходите, формалната економска самостојност не мора да значи и вистинска независност.
Ова е причината поради која домувањето станува политичко прашање. Кога една генерација има чувство дека пристојниот дом е недостижен дури и со редовна работа, незадоволството се префрла од личното искуство кон јавните политики: што прави државата, кому му служи пазарот и дали институциите ги штитат интересите на граѓаните што немаат имот или семејна финансиска поддршка?
Италија покажува дека незадоволството може да има повеќе лица
Италијанскиот случај предупредува дека сличните социјални тензии не мора да создадат единствено движење со јасна програма.
Трошоците за живот, јавните услуги и политичките приоритети можат да ги обединат студентите, работниците и граѓаните кои имаат различни политички ставови. Но, нивното присуство на ист протест не значи дека сите бараат исто или дека имаат заедничка визија за решението.
Истото важи и за Франција и Португалија. Младите не се хомогена политичка група. Меѓу нив има различни идеолошки позиции, економски интереси и очекувања од државата. Заедничкото незадоволство може да ги донесе на улица, но не гарантира дека ќе се согласат за тоа што треба да следува.
Токму затоа не треба секој протест да се толкува како доказ за политички пресврт. Неговото значење зависи и од тоа дали барањата ќе добијат организациска форма, дали ќе се поврзат со синдикатите и другите општествени групи и дали ќе создадат притисок за конкретни промени.
Кога економското незадоволство станува криза на довербата
Зад овие протести се наѕира и проблем што не може да се измери само преку цените на становите или висината на платите: довербата во политичките институции.
Кога граѓаните сметаат дека нивните проблеми долго време се игнорираат, а политичките партии се занимаваат со меѓусебни пресметки, незадоволството може да се претвори во уверување дека институционалниот систем не е способен да одговори на нивните потреби.
Политичките анализи за Франција укажуваат дека фрагментираниот парламент и тешкотиите околу договорите за буџетот и јавните политики го усложнуваат претворањето на незадоволството во политички компромис. Тоа не е истата ситуација како во Италија или Португалија, но покажува зошто економските проблеми често се спојуваат со прашањето кој навистина има моќ да донесе промена.
За младите, недовербата може да биде особено силна кога политичките ветувања за подобро образование, работни места и достапно домување не се претвораат во забележливи резултати.
Сепак, не треба да се заклучи дека сите демонстранти ја отфрлаат демократијата или ги имаат истите политички мотиви. Протестот може да биде и барање институциите подобро да ја исполнуваат својата улога, а не нужно отфрлање на институционалниот поредок.
Не е едно движење, туку слична социјална матрица
Нема потврда дека протестите во Франција, Италија и Португалија се дел од централизирано европско движење со заеднички организатори и координирана програма. Сличноста во времето, слоганите или методите на мобилизација сама по себе не е доказ за таква поврзаност.
Но, анализите на ACLED, Европската студентска унија и Eurofound укажуваат на повторливи проблеми: несигурноста околу образованието и работата, економскиот притисок, недостапното домување и чувството дека јавните институции не реагираат доволно брзо.
Тоа е заедничката социјална матрица на протестите. Во една земја таа станува видлива преку училиштата, во друга преку кириите, а во трета преку поширокото незадоволство од трошоците за живот и владините приоритети.
За европските влади, најголемиот ризик не е само бројот на демонстранти во еден ден. Ризикот е незадоволството да се пренесува од едно прашање на друго и да ги поврзува групите што дотогаш протестирале одделно.
Ако образованието не обезбедува перспектива, работата не носи сигурност, а домувањето станува недостижно, тогаш ветувањето за социјален напредок ја губи својата убедливост.
Младите не мора да имаат единствен политички проект за да го препознаат истиот проблем: сè потешко е да се поверува дека трудот и образованието сами по себе се доволни за пристоен живот. Тоа е суштината што ги поврзува протестите — и причината поради која тие заслужуваат да се анализираат како повеќе од генерациски бунт.
