Skip to content
Само 14 проценти од тинејџерите во светот имаат најмалку еден час физичка активност секој ден, додека околу 240 милиони млади на возраст од 11 до 17 години не ја достигнале оваа граница ниту еден ден во претходната седмица. Ова го покажува новиот глобален извештај на Светската здравствена организација, објавен на 4 ноември, кој предупредува дека во последните 15 години речиси нема напредок во физичката активност на младите. Податоците покажуваат и голема разлика меѓу девојчињата и момчињата, проблем што е присутен и во Македонија.
Истражувањето опфаќа податоци од 389 анкети спроведени во 140 земји и територии, со повеќе од 3,2 милиони адолесценти. Процените се однесуваат на периодот од 2010 до 2025 година.
Според СЗО, секој четврти адолесцент во светот не остварил ниту еден ден со најмалку 60 минути физичка активност со умерен или висок интензитет во седмицата пред анкетирањето.
Тоа не значи дека овие млади воопшто не се движеле, туку дека ниту еден ден не го достигнале препорачаниот минимум. Во просек, испитаниците го исполнувале овој критериум само 2,7 дена неделно.
Особено загрижува разликата меѓу половите. Дури 28 проценти од девојчињата не пријавиле ниту еден активен ден, наспроти 22 проценти од момчињата. Секојдневно доволно активни биле само 11 проценти од девојчињата и 17 проценти од момчињата.
Разликите се видливи и во Македонија.
Според меѓународното истражување за здравственото однесување на децата на училишна возраст, спроведено во 2022 година, само 13 проценти од 15-годишните девојчиња во Македонија биле физички активни најмалку еден час дневно. Кај момчињата на иста возраст тој удел изнесувал 24 проценти.
Кај 11-годишните ученици состојбата била нешто подобра. Препораката ја исполнувале 27 проценти од девојчињата и 35 проценти од момчињата.
Овие податоци, вклучени во извештајот на ОЕЦД и Европската комисија од 2024 година, покажуваат дека физичката активност се намалува со возраста, а разликата меѓу девојчињата и момчињата останува значителна. Станува збор за резултати од 2022 година, а не за ново мерење на македонските ученици во 2026 година.
Светската здравствена организација предупредува дека причините не треба да се бараат само во навиките на младите и времето поминато пред екраните. Значајна улога имаат и условите во кои децата растат, достапноста на спортски терени, безбедноста на улиците, можноста пеш или со велосипед да стигнат до училиште и финансиската достапност на спортските активности.
Според генералниот директор на СЗО, Тедрос Аданом Гебрејесус, не е доволно младите само да се повикуваат повеќе да вежбаат. Потребни се училишта, улици и населби во кои движењето ќе биде безбедно, достапно и вообичаен дел од секојдневието.
Институтот за јавно здравје на Македонија ги поддржува препораките за најмалку 60 минути физичка активност дневно кај децата и адолесцентите од пет до 17 години. Воедно, се препорачува најмалку трипати неделно да се практикуваат активности со повисок интензитет што ги зајакнуваат мускулите и коските.
Физичката активност не подразбира само организиран спорт. Во неа се вклучуваат и брзо пешачење, возење велосипед, трчање, танцување и активна игра. Затоа, часовите по физичко образование се важни, но сами по себе не можат да обезбедат секојдневно движење доколку децата немаат соодветни услови и надвор од училиштето.
Недоволната активност е поврзана со поголем ризик од дебелина, дијабетес тип 2 и кардиоваскуларни заболувања во подоцнежниот живот, но и со послаба физичка кондиција и неповолни последици врз менталното здравје.
Новиот извештај покажува дека ниту една земја засега не е на пат да ја исполни глобалната цел за намалување на недоволната физичка активност кај адолесцентите за 15 проценти до 2030 година.
За Македонија, податоците повторно го отвораат прашањето колку училишта располагаат со функционални спортски сали, колку училишни терени се достапни по наставата и колку деца можат безбедно да пешачат или да возат велосипед до училиште. За овие услови потребни се ажурирани податоци од Министерството за образование и наука и од општините.
