Хронологија на интерпелацијата: Трипуновски под „оган“ за ИПАРД, субвенциите и хаосот во земјоделството

Хронологија на денешната интерпелација за министерот за земјоделство Цветан Трипуновски покажа дека Собранието не расправаше само за еден министер, туку за целата состојба во македонското земјоделство: блокирани европски средства, корупциски скандали, намалени субвенции, паднати откупни цени, незадоволни земјоделци и жестока партиска битка околу тоа кој го уништил секторот.

Седницата започна како политички судир за одговорноста во ресорот земјоделство, шумарство и водостопанство. За збор беа пријавени 32 пратеници, а интерпелацијата беше поставена врз две главни обвинувања: сомнежи за системска корупција во институциите под надлежност на Министерството и удар врз довербата во европските фондови по суспензијата на ИПАРД 3.

Првиот удар од опозицијата беше насочен кон тоа дека министерот не испорачал резултати, туку, како што беше кажано од собраниската говорница, оставил земјоделци со помала поддршка и поголема неизвесност. Во образложението беа наброени укинати програми, поништени повици за трактори и механизација, преполовена програма за рурален развој, намалени субвенции и укината авансна исплата.

Опозициските пратеници го поставија ИПАРД како централна точка на нападот. Беше посочено дека поради корупциски скандали и хаос во системот се блокирани 128 милиони евра европски средства, а во неизвесност се доведени инвестиции од околу 130 милиони евра. Тоа беше претставено како директен удар врз земјоделците, но и врз кредибилитетот на државата пред Европската комисија.

Потоа расправата се префрли на субвенциите. Тутунарите беа наведени како пример за изневерени ветувања, со обвинување дека субвенцијата за тутунот е намалена од 100 на 80 денари, иако претходно биле ветувани многу повисоки суми. Во истиот блок беа спомнати и сточарите, градинарите, живинарите, пчеларите и лозарите, како групи што, според критиките, чекаат исплати или се оставени без дополнителни мерки кога цените паѓаат под производствените трошоци.

Еден од најострите моменти во расправата беше оценката дека земјоделството е доведено во алармантна состојба, а Министерството повеќе се занимава со пропаганда отколку со решавање проблеми. Во тој дел беше посочено дека млекото пред две години се откупувало по 34 денари за литар, а денес производителите добиваат 24 денари, со најави за дополнително намалување, додека сточната храна, ветеринарните услуги и горивото се поскапи.

Корупциските скандали беа вториот голем фронт. Опозицијата тврдеше дека апсењето на двајца директори од институции под надлежност на Министерството не може да се третира како случајност, туку како системски проблем. Прашањето што беше поставено од говорницата беше што направил министерот за да спречи такви состојби пред да се случат.

Трипуновски одговори со контранапад. Тој тврдеше дека кога ја презел функцијата, наследил хаос во институциите, нерешени предмети, наталожени проблеми, неисплатени субвенции, неисплатени плати и изгубена доверба кај земјоделците. Според него, Министерството претходно служело повеќе за политичка пропаганда отколку за реална поддршка на земјоделството.

Министерот потсети и на состојбите во јавните претпријатија што ги затекнал. Наведе дека околу 1.600 вработени во „Национални шуми“ четири месеци немале примено плата, а над 500 вработени во „Водостопанство“ пет месеци биле без плата. Со тоа, одбраната на Трипуновски се темелеше на тезата дека не ја создал кризата, туку наследил систем што веќе бил разграден.

Во делот на европските средства, Трипуновски возврати дека претходната власт од 2017 до 2024 година не акредитирала ниту една нова мерка во ИПАРД, туку работела по мерки акредитирани во 2009 и 2015 година. Тој го спомена и кредитот од Светска банка од 46 милиони евра, за кој тврдеше дека бил затекнат со реализација под 10 проценти, како и кредитот од KfW банка од 80 милиони евра, за кој, според него, пет години не била формирана ниту проектна единица.

Владејачкото мнозинство ја претстави интерпелацијата како политички обид за девалвирање на работата на Владата. Во одбрана на Трипуновски беше кажано дека ако опозицијата имала министер како него, немало да седи во опозициските клупи. Фокусот на власта беше насочен кон претходното владеење на СДСМ, со обвинувања дека токму тогаш земјоделството било доведено во лоша состојба.

Од владејачката страна беше поставена и тезата дека опозицијата не ја поднела интерпелацијата за да им помогне на земјоделците, туку за да го заштити сопствениот политички багаж. Во тој дел се спомнуваа претходни политики, лиценци за марихуана, нерешени проблеми и, како што тврдеше власта, обид да се создаде политичка драма наместо суштинска дебата.

Најостриот напад, сепак, дојде од Левица. Димитар Апасиев ја прошири расправата од дневнополитичка одговорност кон целосна критика на аграрниот модел. Тој предупреди дека Македонија станува сè позависна од увоз на храна, иако има природни услови за производство. Спомена трговски дефицит од 600 милиони евра и оцени дека државата троши над една милијарда евра за храна од странство, наместо тие пари да завршуваат кај домашните земјоделци.

Апасиев ја нападна и логиката на субвенциите. Според него, ако субвенциите растат, треба да расте и производството, но бројките покажуваат спротивен тренд. Тој посочи на намалени површини под пченица, ’рж и ориз, како и на тоа дека земјоделците продаваат под производствена цена, додека најголемата добивка ја земаат прекупците.

Во делот за сточарството, тој предупреди на драматичен пад на сточниот фонд, споредувајќи ги денешните бројки со претходни децении. Наведе дека бројот на овци е намален од 2,5 милиони на околу 470.000, а бројот на говеда од околу 300.000 на 140.000. Во неговата логика, тоа не е само проблем на еден министер, туку доказ дека земјоделската политика со години произведува распад.

Потоа предложи поинаков модел: враќање на комбинирано земјоделско производство, со големи земјоделски капацитети, задруги и индивидуални производители, дефинирање стратешки култури и формирање агробанка за зелени кредити, системи за заштита и циркуларна економија поврзана со исхрана и училишни мензи.

Интерпелацијата така се претвори во судир на три наративи. Опозицијата тврдеше дека Трипуновски мора да понесе политичка одговорност за блокирани фондови, паднати цени, корупциски скандали и неисполнети ветувања. Власта тврдеше дека тој чисти хаос наследен од претходниците и дека опозицијата бега од сопствената одговорност. Левица, пак, тврдеше дека проблемот е многу подлабок и дека целиот аграрен систем работи против производителите, а во корист на посредниците.

На крајот, денешната расправа покажа дека интерпелацијата за Трипуновски беше многу повеќе од гласање за еден министер. Таа стана политичка сцена на која сите зборуваа за земјоделците, но секој од свој ров: едни бараа оставка, други бранеа наследен хаос, трети обвинуваа за мафија и системски распад.

Додека пратениците се надвикуваа околу тоа кој е виновен, клучното прашање остана надвор од партискиот шум: дали земјоделците ќе добијат навремени исплати, фер откупни цени, функционални европски фондови и институции што ќе работат за нив, а не за дневнополитички пресметки.