Радев од Тиват: Бугарите во Уставот остануваат единствен услов

Бугарскиот премиер Румен Радев од Самитот ЕУ – Западен Балкан во Тиват испрати директна порака до Македонија: за да продолжи европскиот пат, земјата треба да ги впише Бугарите во Уставот. Во изјава за ДВ, Радев ја повтори позицијата на Софија дека уставните измени се условот што треба да го отвори патот кон следната фаза од преговорите со Европската Унија.

Пораката не е нова, но е политички значајна затоа што доаѓа во момент кога ЕУ во Тиват се обидува да го врати проширувањето како реална, а не само декларативна политика. Самитот е посветен на заедничката стабилност и просперитет на ЕУ и Западен Балкан, а лидерите разговараат за проширувањето, постепената интеграција и Планот за раст за регионот.

Радев практично ја сведува бугарската позиција на една главна точка – впишување на Бугарите во македонскиот Устав. Но, токму тоа прашање веќе не е само билатерален спор меѓу Скопје и Софија, туку дел од европската преговарачка рамка. Европскиот советник Антонио Кошта при посетата на Скопје порача дека усвојувањето на договорените уставни измени останува единствениот пат кон формално започнување на преговорите.

Во таа смисла, изјавата на Радев не е изолирана дипломатска порака, туку потсетување дека Бугарија успеа своето барање да го вгради во европскиот процес. Радев и претходно јавно тврдеше дека уште во 2021 година го покренал прашањето за внесување на Бугарите во македонскиот Устав и дека му била потребна една година за да ги убеди европските лидери во таа позиција.

За Македонија, проблемот е што европскиот пат повторно се сведува на домашна политичка блокада. Уставните измени немаат двотретинско мнозинство во Собранието, власта инсистира на гаранции дека нема да има нови бугарски условувања, а опозицијата бара процесот да не се користи за понатамошно одложување на преговорите. Во меѓувреме, Албанија и Црна Гора се движат побрзо во европскиот процес, додека Македонија останува заглавена во прашање кое веќе стана тест за политичка волја, дипломатска способност и институционална зрелост.

Пораката од Тиват има и поширок контекст. Европските лидери, меѓу кои германскиот канцелар Фридрих Мерц, нагласуваат дека ЕУ мора да покаже дека е подготвена за проширување, бидејќи последното членство во Унијата беше пред 13 години, со влезот на Хрватска во 2013 година. Истовремено, Црна Гора се профилира како најнапреден кандидат, со амбиција да стане следната членка на ЕУ.

Токму затоа Радевата порака ја става Македонија пред непријатна реалност. Додека ЕУ зборува за нова динамика на проширувањето, за постепена интеграција и за геополитичка потреба Западен Балкан да се приближи до Унијата, Македонија сè уште ја нема решено првата формална пречка за продолжување на преговорите.

Политичкиот предизвик за Скопје е двоен. Од една страна, Владата треба да објасни дали има реална стратегија за отворање на европскиот процес без уставни измени или само одржува позиција која не произведува резултат. Од друга страна, доколку земјата влезе во уставни измени, треба да обезбеди јасна европска и дипломатска рамка дека процесот нема повторно да биде претворен во серија нови билатерални услови.

Радев со својата изјава не остави простор за дипломатска двосмисленост. Софија порачува дека очекува уставни измени, ЕУ во официјалните пораки го повторува истиот услов, а Македонија мора да одлучи дали ќе остане во европски застој или ќе изгради политички механизам со кој ќе го деблокира процесот без да отвори нова домашна криза.