СДСМ: Власта врши притисок врз правосудството

СДСМ го обвини премиерот Христијан Мицкоски и Владата дека со јавните напади врз судии и обвинители ја загрозуваат независноста на правосудството, повикувајќи се на наодите од Извештајот на Европската комисија за владеењето на правото за 2026 година.

На прес-конференција, членот на Извршниот одбор на СДСМ Александар Наумоски изјави дека документот од Брисел покажува политички притисоци, недоволно финансирање на правосудството, слаба борба против корупцијата и недостатоци во измените на Кривичниот законик.

„Чувствата на премиерот ги поклопија правото, Уставот и правната држава“, рече Наумоски, алудирајќи на јавните оценки на Мицкоски за работата на судиите и обвинителите.

Според СДСМ, високи владини функционери водат јавни кампањи за дискредитација на судии и обвинители, додека намалувањето на средствата за правосудството ја зголемува неговата финансиска зависност од извршната власт. Партијата тврди и дека измените на Кривичниот законик создаваат дополнителен простор за неказнивост.

Европската комисија во извештајот навистина предупредува дека мешањето и притисокот од другите гранки на власта продолжуваат да предизвикуваат сериозна загриженост за независноста на судството. Во документот се наведува дека недоволните буџетски средства ја поткопуваат и автономијата на Јавното обвинителство.

Комисијата констатира дека буџетските издвојувања за судството и обвинителството во 2025 година биле намалени за 4,3 проценти во споредба со претходната година. Судовите и обвинителствата и натаму зависат од согласноста на Министерството за финансии за дел од кадровските и буџетските одлуки, што според Брисел не овозможува целосна финансиска автономија.

Во буџетот за 2026 година за судството биле издвоени средства во висина од 0,28 проценти од БДП, иако законски предвидениот износ е 0,8 проценти. За Јавното обвинителство биле обезбедени 0,21 процент од државниот буџет, наспроти законски предвидените 0,4 проценти.

Европската комисија посебно ја издвојува и постапката за разрешување на поранешниот државен јавен обвинител. Според извештајот, случајот покажал ризик од политизација и слабости во правилата за разрешување, а бил оценет и како можен негативен преседан за автономијата на обвинителството.

СДСМ оценува дека ваквите наоди ја потврдуваат нивната теза за „контролирано правосудство“ и обид за продолжување на неказнивоста. „Нема реформи. Нема независно судство. Нема правда“, порача Наумоски на прес-конференцијата.

Оценката дека воопшто нема реформи, сепак, е политичко толкување на СДСМ, а не формулација употребена во извештајот. Европската комисија наведува дека Македонија продолжила со спроведувањето на Стратегијата за реформа на правосудниот сектор за периодот 2024-2028 година, но дека процесот е попречен од недоволна соработка меѓу институциите, кадровски дефицит и ограничени средства.

Во документот се регистрирани и конкретни законски промени. Собранието усвоило нов Закон за Судскиот совет со цел усогласување со европските стандарди, а биле донесени и измени во правната рамка за Советот на јавните обвинители. Комисијата, сепак, оценува дека се потребни дополнителни интервенции за целосно зајакнување на обвинителската автономија.

Во делот за Кривичниот законик, Европската комисија наведува дека усвоените измени содржат повеќе слабости во споредба со претходната правна рамка, додека се подготвува поширока реформа. Брисел предупредува и дека бавните судски постапки, ретките правосилни пресуди и ограничените ресурси го попречуваат создавањето убедливи резултати во предметите за висока корупција.

Извештајот оценува дека спроведувањето на претходната национална стратегија за спречување корупција останало на ниско ниво. Јавните набавки и здравството и натаму се посочуваат како области со висок корупциски ризик, а ограничените ресурси продолжуваат да ја намалуваат ефикасноста на институциите надлежни за превенција и гонење на корупцијата.

СДСМ го нарече извештајот „црвен картон“ за премиерот и Владата и оцени дека забавувањето на европската интеграција е поврзано со неподготвеноста на власта да прифати посилни механизми за контрола и независни институции. Ова е партиска оценка што не е наведена како заклучок во документот на Европската комисија.

Извештајот на Европската комисија, објавен на 17 јули, истовремено бележи продолжување на дел од реформските процеси и сериозни проблеми со политичкиот притисок, финансиската зависност, кадровската состојба и ефикасноста на судството и обвинителството.