И меѓународниот автобуски превоз од Македонија ќе престане

Меѓународниот автобуско-патнички превоз од Македонија кон земјите од шенген-зоната влегува во сериозен ризик од застои, откако превозниците алармираат дека новиот начин на евиденција на престојот – познатото правило 90/180 – без исклучок се пресметува и за професионалните возачи. Асоцијацијата на автобуските превозници „Исток“ најавува дека е подготвена на заеднички протест со камионските превозници, доколку Европската Унија не изнајде „фер и применливо“ решение што ќе ја земе предвид природата на професионалниот транспорт.

Претседателот на „Исток“, Горан Трпковски, предупредува дека сегашната практика директно го отежнува секојдневното работење, редовното одржување на меѓународните линии и балканските туристички тури што ги реализираат македонските компании. Според него, ограничувањето на движењето на возачите не е само оперативен проблем, туку закана за целиот синџир – од туристичките агенции до крајните патници – со можни последици како пад на приходите во туризмот, затворање фирми и губење работни места.

Во аргументацијата на превозниците, бројките се клучни: тие посочуваат дека во 2025 година, во просек секој месец околу 100.000 туристи патувале со превоз организиран од македонски компании, што значи дека секое „закочување“ на возачките ротации може да се претвори во директен удар врз туризмот и сезонските пикови. Во ист став се приклучува и „Макам-транс“, која најавува дека ќе застане рамо до рамо со автобускиот сектор ако не се донесе поволна одлука за непречено функционирање на меѓународниот транспорт.

Во центарот на проблемот е правилото 90/180 – ограничување за престој во шенген-зоната (90 дена во рамки на 180 дена) кое, според превозниците, е „слепо“ применето и кон возачите што не одат како туристи, туку работат. Дополнителна напнатост создава и ЕЕС (Entry/Exit System), автоматизиран систем што ја евидентира секоја влезно-излезна граница и практично ја пресметува потрошената „квота“ денови, што ја намалува можноста за флексибилни толкувања на терен и ја прави секоја грешка – или долгото задржување на граници – потенцијално кобна за следните релации.

Незадоволството веќе се прелеа во регионот. Камионските превозници од Македонија, заедно со колегите од Србија, Црна Гора и Босна и Херцеговина, веќе почнаа блокади на товарниот сообраќај кон шенген-зоната, со барање за посебен статус за професионалните возачи и третман што нема да ја „гаси“ индустријата која ја држи трговијата жива. Од „Макам-транс“ посочуваат дека дискриминацијата е особено видлива ако се спореди со други видови транспорт – бродски, железнички и јавен – кои не се изложени на исто броење денови како патниот превоз.

Пораката што ја испраќаат автобускиот и камионскиот сектор е иста: ако ЕУ не направи функционално решение, следниот чекор може да не биде само симболичен протест, туку реален застој што ќе го почувствуваат и граѓаните и стопанството – од туристичките патувања и работничките линии до испораките и договорите со странски партнери.