Skip to content
Наместо да го олеснат движењето низ Арктикот, климатските промени го прават мразот подебел, помобилен и поопасен во некои области, дури и додека вкупната површина на ледената покривка се намалува.
Иако американскиот претседател, Доналд Трамп, има амбициозни планови да го освои Гренланд, а тамошните претставници и Данска велат дека никогаш нема да го дозволат тоа, постои поголем проблем од сегашната администрација на Белата куќа, а тоа е мразот.
Мразот ги забавува пристаништата, ги заробува минералните богатства и ги претвора крајбрежјата во мински полиња што им се закануваат на бродовите преку целата година.
Единствениот начин човекот да ги надмине ледените пространства се мразокршачите, огромни бродови со моќни мотори, зајакнати трупови и тешки прамени што можат да скршат и одвојат сè пред нив.
Сепак, Соединетите Американски Држави имаат само три мразокршачи, од кои едниот е толку дотраен што е едвај употреблив. Склучени се договори за набавка на уште 11 мразокршачи, но дополнителни бродови може да обезбеди само еден од противниците или сојузниците кои потенцијално, поради заканите на Трамп, би можеле да се претворат во непријатели.
Клучен снабдувач е Финска, но таа нордиска земја се соочува и со свои предизвици. Иако некој би можел да помисли дека затоплувањето на морињата поради климатските промени би довело до помала потреба од мразокршачи, реалноста е поинаква.
Наместо да го олесни движењето низ Арктикот, климатските промени го прават мразот подебел, помобилен и поопасен во некои области, дури и кога вкупната површина на ледената покривка се намалува.
Мразокршачите се клучна технологија на Арктикот
Иако малку ја омекна реториката, претседателот Трамп сè уште верува дека САД треба да го преземат Гренланд од безбедносни и економски причини.
Според него, ова е неопходно за да „големото, убаво парче мраз“ не заврши во рацете на Москва и Пекинг, со што ќе се обезбеди стратешка арктичка локација за американските сили. Покрај тоа, минералното богатство на островот не треба да се занемарува.
Без да прецизира конкретен план, Трамп на Светскиот економски форум во Давос рече: „За да стигнете до тие ретки земни метали, мора да поминете низ неколку стотици метри мраз“.
Сепак, без мразокршачи нема реален начин да се направи ова, или да се направи нешто друго во Гренланд.
„Дури и ако САД утре одлучат да испратат голема количина опрема на Гренланд, тие нема да можат да пристапат до островот две или три години“, смета Алберто Рици, соработник на Европскиот совет за надворешна политика.
„На картата, Гренланд изгледа како да е опкружен со море, но всушност тоа море е полно со мраз“, додаде тој.
Ако САД сакаат повеќе мразокршачи, имаат само четири опции: бродоградилиштата на противниците Кина и Русија, или долгогодишните сојузници Канада и Финска, кои Трамп неодамна ги критикуваше и се закани со царини.
Русија има најмногу мразокршачи
Мразокршачите се скапи за дизајнирање, изградба, ракување и одржување, а за нив е потребна висококвалификувана работна сила што постои само во одредени земји како што е Финска, каде што ова знаење е обликувано во суровите услови на Балтичкото Море.
Финска изгради околу 60 проценти од светската флота, со повеќе од 240 мразокршачи.
„Ова се многу специфични способности кои прво беа развиени од потреба, а потоа се претворија во геоекономска предност“, рече тој.
Русија има најголема флота во светот со околу 100 бродови, вклучувајќи колосални бродови со нуклеарни реактори. На второ место е Канада, која планира да ја удвои својата флота на околу 50 мразокршачи, според извештајот од 2024 година објавен од „Акер Арктик“, компанија за дизајн на мразокршачи со седиште во Хелсинки.
„Нашите книги за нарачки за дизајн и инженерство во моментов се навистина полни со информации и блиската иднина изгледа ветувачка“, вели Јари Хуртија, бизнис менаџер во компанијата, осврнувајќи се на растечкиот интерес.
За време на неговиот прв мандат, Трамп даде приоритет на набавката на мразокршачи, што администрацијата на Џо Бајден продолжи со потпишување договори со Хелсинки и Отава за снабдување на 11 бродови.
Иако и САД и Европската Унија, вклучувајќи ги Данска и Финска, ветија значително зголемување на инвестициите во Гренланд, јасно е кој во моментов има „цврста моќ“ всушност да стигне до огромната замрзната територија.
„Ако Европа сакаше да изврши сериозен притисок врз САД, можеше да каже: „Нема да ви дадеме никакви мразокршачи и нека ви е среќно пристигнувањето до Арктикот со тие два стари брода онакви какви што го имате вие“, вели Рици.
Климатските промени носат големи проблеми
Во меѓувреме Финска се соочува и со проблеми поради климатските промени. Финските мразокршачи оваа зима за првпат беа употребени пред Нова Година, речиси две недели подоцна од вообичаеното.
Според податоците од Финската агенција за транспортна инфраструктура, која е одговорна за мразокршачите, минатата година, мразокршачите беа ангажирани 153 дена, што е значително пократко од вообичаеното, .
Но, тоа не значи дека кршењето на мразот станало полесно.
„Климатските промени носат екстремни временски услови, односно многу топли зими со многу малку мраз, кога е потребна минимална помош од мразокршачите. Но, веројатно ќе донесе и екстремни феномени на другиот крај од спектарот“, рече Паво Којонен, бизнис директор во Арктиа.
Според извештаите, главниот виновник е ветерот. Како што зимите стануваат поветровит, ледените маси се движат кон плитки области или брегови, а потоа почнуваат да се акумулираат.
„Додека ледените покривки порано беа дебели од 60 до 80 сантиметри, сега во некои области достигнуваат и до 10 метри. Капетаните на мразокршачите велат дека зимите стануваат сè потешки“, додаде Којонен.
Во моментов, потребни се шест мразокршачи од компанијата „Арктиа“ за да се обезбеди непречено функционирање на финската поморска трговија во текот на зимата.
„Овој број мразокршачи ќе ни треба и во следните неколку децении. Трошоците за производство за општеството се доста мали во споредба со проблемите што се јавуваат ако надворешната трговија не функционира. За време на тешките ледени зими, нема замена што би можела да се обезбеди од други делови на светот“, заклучи Којонен.