Skip to content
Новиот државен јавен обвинител Ненад Савески ја отвори една од најчувствителните теми во македонското правосудство уште на стартот од мандатот: леснотијата со која обвинителството и судовите со години посегнуваат по затворски притвор. Во своето прво големо интервју по изборот за 360 степени, Савески порача дека ќе бара од колегите поретко да се решаваат за оваа најстрога мерка и почесто да се тргнува од поблагите форми за обезбедување присуство, како куќен притвор и гаранција. Неговата порака е јасна: притворот не смее да биде автоматизам што оди со секоја истрага и секое звучно апсење.
Тоа не е мала корекција во јазикот, туку обид да се помести една длабоко вкоренета пракса. Савески вели дека притворот е најригорозна, но и најскапа и најнехумана мерка, особено во држава со слаби буџетски и институционални капацитети. Според него, прво треба да се елиминира најблагата мерка, па дури потоа да се оди кон построга, ако со неа не може да се обезбеди присуството на осомничениот или обвинетиот. Тој отворено ја брани и гаранцијата како поефикасна алтернатива отколку што јавноста често претпоставува, со образложение дека лицето што остава имот како гаранција не ризикува лесно да побегне.
Токму тука Савески удира во еден од најпроблематичните рефлекси на домашниот систем: перцепцијата дека без затворски притвор нема сериозна правда. Таа перцепција не се роди случајно. Со години, секој домашен притвор, гаранција или поблага мерка во јавноста се читаше како таен договор, политичка услуга или привилегија за моќните. Но новиот обвинител сега се обидува да ја врати расправата таму каде што правно и треба да биде — не околу тоа како мерката изгледа на телевизија, туку дали е пропорционална, законита и нужна во конкретен предмет.
Неговата изјава доаѓа во момент кога и меѓународните извештаи со години предупредуваат на истото. Во Извештајот на Европската комисија за 2025 година стои дека Северна Македонија мора итно да се справи со лошите услови во притворските и затворските установи и да промовира алтернативи на инкарцерација. Комисијата нотира дека условите во притворот и натаму се сериозна и трајна грижа, а дека земјата треба пошироко да ги користи пробацијата, куќниот притвор со електронски надзор и другите алтернативни мерки. Со тоа, Савески не отвора само лична тема, туку практично се движи по линија што и Брисел веќе ја означува како нужна реформа.
Останува, сепак, поважното прашање: дали ова ќе остане личен став на обвинител што добро ги знае слабостите на системот, или ќе стане нов обвинителски стандард. Савески беше избран во Собранието на 18 март со 66 гласа, а при стапувањето на функцијата најави радикална отчетност, транспарентност, дигитализација и крај на селективната правда и чувањето предмети во фиока. Ако навистина сака да го менува системот, тогаш притворот е едно од првите места каде таа промена ќе мора да се види и во пракса. Бидејќи во Македонија долго време проблем не беше само кој ќе биде обвинет, туку и колку брзо лишувањето од слобода станува прва, наместо последна опција.