Skip to content
Во изминатите пет години, глобалните испораки на оружје се зголемија за речиси десет проценти во споредба со претходниот петгодишен период. Ова произлегува од новиот извештај на Стокхолмскиот институт за истражување на мирот – скратено SIPRI.
Бизнисите со оружје и воени производи денес повторно достигнуваат приближно обем што го имале на крајот од Студената војна во 1989 година. Во годините потоа, до почетокот на новиот милениум, тие значително се намалија – за околу една третина.
Помеѓу 2016 и 2020 година, Азија и Океанија (42 проценти од целиот увоз) и Блискиот Исток (32 проценти) беа најважните региони за увоз. Европа беше на третото место со само 12 проценти.
Во меѓувреме, тоа се промени. Во споредба со два петгодишни периоди, увозот на оружје на европските земји се зголеми повеќе од трипати.
Европа сега е на прво место во светот во однос на увозот на оружје – со удел од 33 проценти. По неа следат Азија и Океанија (31 процент) и Блискиот Исток (26 проценти).
Во исто време, повеќе не е само Украина таа што увезува оружје, иако е најголемиот индивидуален увозник во светот со удел од 9,7 проценти. Од 2022 до 2024 година, испораките до земја во криза беа најочигледниот и одлучувачки фактор за зголемувањето на купувањето оружје во Европа.
„Повеќето други европски земји, исто така, почнаа да увезуваат значително повеќе оружје за да ги зајакнат своите воени капацитети поради она што го сметаат за растечка закана од Русија“, објаснува Метју Џорџ, еден од авторите на новата студија на SIPRI.
Пазарот – може да се каже – го одразува растечкиот страв од војна во Европа.
И земјите на Балканот се вооружуваат
Србија го увезе најсофистицираното оружје во регионот на Западен Балкан во последните пет години, според најновите податоци од Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот (SIPRI).
Иако и другите земји во регионот ги зголемија своите воени трошоци, јазот во обемот на купувања останува голем. Србија сега е 37-ма во светот по увоз на комплексни системи за оружје, пред некои членки на ЕУ во регионот, како што се Хрватска и Бугарија.
Другите земји од Западен Балкан бележат значително помал увоз на оружје. Албанија е втора во регионот, но само 103-та во светот, со увоз кој, според проценките на SIPRI, е околу шест пати помал од оној на Србија. Косово е 118-мо, Северна Македонија 138-мо, Босна и Херцеговина 144-та и Црна Гора 152-ра меѓу вкупно 166 приматели на комплексно оружје во светот.
Повеќето други земји од Западен Балкан традиционално се потпираат на САД и Турција како главни добавувачи и донатори на воена опрема. Ваквите купувања често служат за зајакнување на политичките односи со сојузниците на НАТО.
Помалку американски пратки во Украина
Според податоците на SIPRI, обемот на испораки на американско оружје во Украина во 2025 година беше значително помал отколку во претходните две години. Претседателот на САД, Доналд Трамп, ја намали воената помош на својата земја за Киев.
Сепак, САД остануваат најважниот извозник на оружје во Украина. Бидејќи дури и кога сојузниците на Украина – било да се тоа европски земји, Австралија или Канада – заеднички купија големи количини оружје од САД и ги ставија на располагање на Украина, SIPRI сè уште ги управува како извоз на американско оружје во Украина.
Сепак, Украина повеќе не беше главната причина за понатамошниот раст на увозот на оружје во Европа.
Полска – рекордер по увоз на оружје
Имено, чувството на закана од Русија, како и предупредувањата на Трамп до Европејците, силно ја охрабрија побарувачката на европските членки на НАТО за оружје. Според извештајот, увозот на оружје од страна на сегашните 29 европски членки на НАТО се зголемил помеѓу 2016-2020 и 2021-2025 година за 143 проценти.
Најголемиот увозник на оружје меѓу европските членки на НАТО и седмиот на планетата – е Полска. Загриженоста на Полска, но и нејзината решителност, може да се видат особено во споредбата на два петгодишни периоди. Обемот на увоз на полско оружје во периодот 2021-2025 година. беше повеќе од осум пати повисок отколку во 2016–2020 година. SIPRI забележа раст од 852 проценти.
Оваа земја, која се граничи со Украина и Белорусија, учествува во групата европски членки на НАТО со 17 проценти од целиот увоз. Ова одговара на удел од 3,6 проценти од вкупниот светски увоз на оружје.
Следните најголеми увозници беа Обединетото Кралство (2,1 процент на глобално ниво) и Холандија (1,8 проценти).
САД се’ уште е убедливо водечки извозник
Улогата на САД како „глобален дилер“ во областа на вооружувањето расте понатаму. Во периодот 2021–2025 година, според SIPRI, тие учествуваа со 42 проценти од сите меѓународни испораки на оружје – во споредба со 36 проценти во 2016-2020 година.
Американските испораки беа упатени во вкупно 99 земји, но најмногу во Саудиска Арабија и Јапонија. Експертот за извоз на оружје на SIPRI, Питер Веземан, вели:
„САД дополнително ја консолидираа својата доминација како снабдувач на оружје дури и во сè повеќе мултиполарен свет.“
Под Трамп, САД јасно го гледаат извозот на оружје како инструмент на надворешната политика и како средство за зајакнување на сопствената воена индустрија.
САД се еден од најважните извозници на оружје за европските земји, заедно со Јужна Кореја.
Германија е на 4-то место по извоз на оружје во светот
Европските земји, исто така, ја зајакнаа својата улога како извозници на оружје, како што е Франција, која го зголеми својот извоз за 21 процент и е на второ место по САД, но со многу помал удел од 9,8 проценти.
Германија, со удел од 5,7 проценти во светскиот бизнис, стана четвртиот најголем извозник на оружје во светот во последните пет години, претекнувајќи ја Кина (која најмногу извезува во Пакистан, Тајланд и Србија).
Италија го зголеми својот извоз за дури 157 проценти и е на 6-то место глобално со удел од 5,1 процент.
И Индија и Пакистан значително го зголемија увозот на оружје. Двете земји беа меѓу десетте најголеми увозници на оружје во светот во текот на изминатите пет години.
Блискиот Исток
До кој степен актуелната војна на Блискиот Исток и во Персискиот залов дополнително ќе ја стимулираат регионалната трговија со оружје, засега може само да се претпостави. Сепак, увозот на оружје на земјите од Блискиот Исток во изминатите пет години се намали за 13 проценти вкупно.
Но, три земји во регионот сè уште се меѓу десетте најголеми увозници на оружје во светот: Саудиска Арабија (6,8 проценти од светскиот увоз), Катар (6,4 проценти) и Кувајт (2,8 проценти).