Први избори во Србија по повеќе од една година протести против режимот на Вучиќ

Во недела, на 29 март, во Србија ќе се одржат делумни локални избори во десет општини. Гласањето е прво по најмасовните протести во поновата историја на земјата, кои траеја повеќе од една година против владеењето на претседателот Александар Вучиќ, кои дојдоа како реакција на трагедијата во Нови Сад.

Гласањето ќе се одржи во Бор, Аранѓеловац, Бајина Башта, Кладово, Књажевац, Кула, Лучани, Мајданпек, Смедеревска Паланка, како и во градот Ужице (општина Севојно). Претходните локални избори во овие области се одржаа во 2022 година, а некои од новите избори веќе се објавени порано.

Одлуката доаѓа во услови на зголемена политичка тензија во земјата и очекувања дека овие избори ќе послужат како индикатор за можни предвремени парламентарни избори, што опозицијата ги бара со месеци.

Реакциите од политичките сили се мешани. Претставниците на владејачката Српска напредна партија (СПП) го дефинираат гласањето како можност јавното незадоволство и граѓанската енергија – вклучително и кај младите и студентите – да се насочат низ изборниот процес.

Во исто време, аналитичарите предупредуваат на сериозни ризици. Политикологот Драгомир Анѓелковиќ истакнува дека претходните локални избори покажаа употреба на притисок, закани и демонстрација на сила, наместо натпревар преку политики и идеи. Според него, ова го доведува во прашање квалитетот на демократскиот процес.

Политикологот Дејан Буршач забележува дека изборите се од клучно значење за владејачката партија, бидејќи партијата на претседателот Александар Вучиќ ги брани своите позиции на сите нивоа на власт. Според него, губењето дури и на дел од овие избори би го потресло моделот на доминација на владејачката партија.

Тој додава дека поддршката за СПП е намалена – од околу 70-80% во 2025 година на нешто над 50%, што ги прави изборите одлучувачки. Се очекува кампањата да биде интензивна, со големи ресурси и силна мобилизација и од владата и од опозицијата.

Експертите предупредуваат и на можни нерегуларности, корупција, па дури и инциденти за време на изборниот процес. Во исто време, тие нагласуваат дека прелиминарните обвинувања за изборна измама можат да ги демотивираат гласачите. Сепак, ако се појават добро организирани кандидати од опозицијата, ова би можело да ги охрабри граѓаните активно да учествуваат и да го бранат својот глас.

Набљудувачите ги гледаат овие локални избори како важен тест за политичкиот систем во Србија – и за одржливоста на владата и за способноста на опозицијата да се консолидира во високо поларизирана средина.