Skip to content
Канадската провинција Алберта на 19 октомври 2026 година ќе одржи необврзувачко изјаснување за тоа дали покраината треба да остане дел од Канада или да започне уставна постапка што би можела да води кон иден обврзувачки референдум за независност.
Премиерката на Алберта, Даниел Смит, во обраќање до јавноста изјави дека гласањето нема директно да значи одлука за отцепување, туку проверка дали граѓаните сакаат провинциската влада да го започне правниот процес потребен за евентуален иден референдум. Таа нагласи дека лично поддржува Алберта да остане во составот на Канада.
Алберта, една од економски најважните канадски провинции поради нафтената и гасната индустрија, подолг период има затегнати односи со федералната власт во Отава, особено околу енергетската политика, климатските регулативи и прашањата за распределба на надлежностите меѓу федералното и провинциското ниво.
Најавата доаѓа по кампања на сепаратистички групи кои тврдат дека собрале повеќе од 300.000 потписи за изјаснување за независност. Според податоците на Elections Alberta, за граѓанска иницијатива од овој тип биле потребни 177.732 потписи, а петицијата за референдум поврзан со независноста била доставена на 4 мај 2026 година.
Сепак, суд во Алберта минатата недела ја запре иницијативата, оценувајќи дека домородните заедници не биле консултирани, иако евентуално отцепување би можело да влијае врз договорите што тие ги имаат со канадската круна. Смит најави жалба на таквата одлука.
Канадското уставно право не дозволува еднострано отцепување на провинција. Дури и во случај мнозинството гласачи во иден обврзувачки референдум да поддржат независност, тоа не би значело автоматско одвојување од Канада, туку би отворило процес на преговори со федералната влада. Таквата рамка произлегува од судската и политичката пракса по референдумот во Квебек во 1995 година.
Според Reuters, поддршката за отцепување во Алберта се движи околу една третина од гласачите, што покажува дека сепаратистичкото расположение е политички видливо, но не и мнозинско. Поради тоа, најавеното гласање се толкува повеќе како тест за односот меѓу Алберта и Отава отколку како непосреден чекор кон распад на канадската федерација.
Федералната влада на премиерот Марк Карни засега испраќа пораки за соработка со Алберта, особено во делот на енергетската инфраструктура и економските интереси на провинцијата. Прашањето, сепак, ја отвора една од најчувствителните теми во канадската политика: колку федерацијата може да ги амортизира регионалните економски и идентитетски тензии без тие да се претворат во ново уставно соочување.
