Skip to content
Од научни работилници за деца и менторска поддршка за талентирани ученици до поврзување на македонските научници ширум светот, Фондацијата „Кантарот“ гради заедница во која знаењето не е привилегија на малкумина, туку можност за секој што сака да истражува.
Што се случува кога детското „зошто?“ ќе добие можност да прерасне во вистинско научно истражување? Кога физиката, биологијата, математиката или технологијата не се само лекции во учебникот, туку нешто што може да се испроба, да се допре и да се разбере преку сопствено искуство?
Токму во просторот меѓу љубопитноста и знаењето се наоѓа мисијата на Фондацијата „Кантарот“ – да ја приближи науката до луѓето, да ја направи разбирлива и возбудлива и да им помогне на младите да го препознаат сопствениот потенцијал за истражување.
Основана во 2021 година, фондацијата израснува од заедница што повеќе од една деценија се развивала околу блогот „Кантарот“. Идејата е таа енергија да добие организациска, финансиска и логистичка поддршка, со која научната комуникација, образованието и културата ќе можат да стигнат до поширока публика.
Мотото на организацијата – „Наука, култура и ментална фискултура“ – ја открива нејзината поширока визија: да поттикнува љубопитност, критичко размислување и отвореност кон нови идеи.
Науката почнува со прашање
Еден од најпрепознатливите проекти на фондацијата е „Наука за деца“, иницијатива насочена кон најмладите и нивното запознавање со научните концепти преку искуство, разговор и практична работа.
Наместо науката да остане збир од дефиниции што треба да се запаметат, работилниците им овозможуваат на децата да поставуваат прашања, да набљудуваат, да експериментираат и да откриваат како функционира светот околу нив.
Преку научни конференции, работилници и образовни содржини, „Кантарот“ создава простор во кој децата можат да се сретнат со научници и со луѓе што својата професионална кариера ја изградиле врз истражување и откривање.
Конференцијата „Наука за деца“ е важен дел од оваа мисија. Нејзините изданија ги поврзуваат младите учесници со научни предавања и практични активности, а темите се поставуваат така што науката ќе може да се доживее како жива и отворена област, а не како нешто далечно и недостапно.
Мотото на второто издание, „Пуштете ја вашата научна фантазија“, ја пренесува суштината на ваквиот пристап. Во науката, фантазијата не е спротивност на знаењето. Таа често е почетокот на прашањето од кое подоцна се развива истражувањето.
Од училишната клупа до научните олимпијади
Посебно место во работата на „Кантарот“ има поддршката за талентираните ученици. Младите што покажуваат интерес и потенцијал за наука имаат потреба не само од пофалба, туку и од можности да учат повеќе, да се развиваат и да ги испробаат своите способности.
Фондацијата ја развива оваа поддршка преку менторски активности, поврзување со научната заедница и поттикнување на учеството на учениците во натпревари и меѓународни научни олимпијади.
Меѓу иницијативите се и наградите за научен потенцијал „Иван Ќостаров“ и за најдобар млад презентер „Колега Стиков“. Тие ја истакнуваат важноста на вложувањето во младите луѓе и во нивната способност не само да стекнуваат знаење, туку и да го споделуваат со другите.
Зад ваквите програми стои важна порака: талентот е почеток, но за да се развие, потребни се време, менторство, пристап до знаење и средина што го поттикнува напредокот.
Резултатите од менторската работа, според информациите што ги споделува фондацијата, вклучуваат успеси на ученици на национални натпревари по математика, физика и биологија, како и учество на меѓународни олимпијади и освојување стипендии.
Таквите успеси не се само лични достигнувања. Тие покажуваат колку е важно младите да имаат пристап до поддршка и до луѓе што ќе ги охрабрат да одат чекор подалеку од редовната настава.
Науката треба да стигне и до училиштата надвор од големите градови
Можноста за квалитетно научно образование не треба да зависи од местото каде што живее едно дете. Затоа особено значајни се активностите со кои „Кантарот“ се обидува да ја приближи науката до учениците во руралните средини.
Со поддршка од компанијата „Џонсон Мети“, фондацијата најави проект за практични и инспиративни научни работилници во избрани училишта во руралните средини. Намерата е учениците да добијат можност да се запознаат со науката преку активности што поттикнуваат активно учество.
Овој пристап е важен затоа што интересот за науката често се развива кога детето ќе добие можност нешто самостојно да истражи, да постави хипотеза и да провери дали неговото размислување е точно. За такво искуство не е неопходно детето уште од рана возраст да знае што сака да биде кога ќе порасне. Доволно е да има можност да праша, да проба и да открие нешто ново.
Ваквите работилници се начин науката да излезе од рамките на формалната настава и да стане достапно искуство за учениците, без оглед на тоа дали посетуваат училиште во голем град или во помала населба.
Заедница што ги поврзува научниците
Работата на „Кантарот“ не завршува со децата и училиштата. Фондацијата гради простор за средби, размена на идеи и соработка меѓу членовите на македонската академска заедница, вклучувајќи ги и научниците што работат во странство.
Преку средбите S(c)iesta, кои започнале како виртуелни собири, се создава мрежа за неформално поврзување на македонски научници и истражувачи од различни земји. Фондацијата наведува дека од 2020 година биле организирани повеќе од сто виртуелни средби, со заедница од над 400 македонски научници во странство.
Подоцна, иницијативата се проширува и со средби во живо. Ваквите разговори овозможуваат размена на искуства, отворање професионални контакти и запознавање со нови истражувачки теми во опуштена атмосфера.
Во пошироката програмска рамка се и подкастот „Обични луѓе“ и порталот „Наука за деца“, преку кои знаењето, искуствата и научните теми можат да стигнат до различни публики.
На тој начин, „Кантарот“ ја поврзува работата со младите со пошироката идеја за развој на научната култура: на науката ѝ се потребни и истражувачи, и добри комуникатори, и места каде што луѓето ќе можат да разговараат за идеи надвор од формалните академски рамки.
Вложување во љубопитноста е вложување во иднината
Во општество во кое технологијата, вештачката интелигенција и новите научни откритија сè повеќе влијаат врз секојдневниот живот, способноста за критичко размислување и разбирање на научните информации станува сè поважна.
Токму затоа популаризацијата на науката има значење што ги надминува училиштето и академската заедница. Таа им помага на младите да ги разбираат промените, да разликуваат докази од претпоставки и да поставуваат подобри прашања. Воедно, создава услови талентираните ученици да го препознаат својот потенцијал и да добијат поддршка за неговиот развој.
Фондацијата „Кантарот“ ја гради својата приказна преку различни, но меѓусебно поврзани активности: научни работилници за деца, менторство, награди за млади таленти, конференции, научни содржини и поврзување на истражувачите.
Нивната заедничка нишка е вербата дека науката треба да биде отворена, разбирлива и достапна – и дека љубопитноста на едно дете може да биде почеток на нешто многу поголемо.
Бидејќи иднината на науката не започнува дури кога младите ќе влезат во лабораторија или на факултет. Таа започнува многу порано, со едно прашање, еден експеримент и некој што ќе ги охрабри да продолжат да истражуваат.
Извори: Фондација „Кантарот“; „Наука за деца“; LinkedIn-страницата на Фондацијата „Кантарот“.
