Skip to content
Европската Унија денеска, 14 јули, организира четири пристапни конференции со Албанија, Црна Гора, Украина и Молдавија, во ден што треба да го потврди забрзувањето на политиката на проширување. За Западен Балкан најзначајни се чекорите на Тирана и Подгорица, кои продолжуваат со привремено затворање преговарачки поглавја, додека Македонија сè уште не може да го отвори првиот кластер од преговорите.
На деветтата пристапна конференција Албанија треба привремено да ги затвори поглавјата 25 – наука и истражување, 26 – образование и култура и 30 – надворешни односи. Тоа ќе бидат првите затворени поглавја за земјата, која за релативно краток период ги отвори сите шест преговарачки кластери и премина од фазата на отворање кон фазата на исполнување на завршните мерила.
Преминот беше овозможен откако ЕУ во мај утврди дека Албанија во целина ги исполнила привремените мерила во кластерот „Темели“, кој ги опфаќа владеењето на правото, реформата на јавната администрација, функционирањето на демократските институции и економските критериуми. Кластерот „Темели“ се отвора прв, се затвора последен и го определува вкупното темпо на преговорите, поради што Тирана и натаму ќе мора да прикажува мерливи резултати во судството, борбата против корупцијата и функционирањето на институциите.
Црна Гора, која најдолго преговара од земјите во регионот и е најнапредниот кандидат, денеска треба привремено да ги затвори поглавјата 8 – политика на конкуренција и 29 – царинска унија. Пред конференцијата земјата имаше 16 привремено затворени од вкупно 33 отворени поглавја, а со новите две бројката треба да се зголеми на 18.
Подгорица влегува во период во кој паралелно со затворањето на поглавјата веќе се подготвуваат и елементите на идниот договор за пристапување. Советот на ЕУ во април формираше посебна работна група за пристапниот договор на Црна Гора, што е институционален показател дека земјата е најблиску до следното членство. Црногорската влада ја постави 2028 година како политичка цел, но Европската Унија продолжува да бара конкретни резултати во владеењето на правото, независноста на судството и борбата против организираниот криминал и корупцијата.
Привременото затворање на поглавјата не значи дека преговорите во тие области се неповратно завршени. Според правилата на пристапниот процес, договореното по одделни поглавја не е конечно сè додека не биде постигнат целосен договор за сите поглавја, а ЕУ може повторно да побара мерки доколку кандидатот назадува или престане да ги исполнува преземените обврски.
Забрзаното движење на Албанија особено ја истакнува разликата со Македонија, иако двете земји ја одржаа првата меѓувладина конференција на ист ден во јули 2022 година. Скринингот за Македонија беше завршен во декември 2023 година, но условот за отворање на кластерот „Темели“ останува усвојувањето на договорените уставни измени со внесување на Бугарите и други заедници во Уставот. Европската комисија во последниот извештај утврди дека земјата не презела одлучувачки чекори за напредување во пристапните преговори во текот на претходната година.
Албанија, која во 2024 година беше одвоена од заедничкиот преговарачки пакет со Македонија, сега започнува со затворање поглавја, додека македонскиот процес останува во фазата пред формалното отворање на првиот кластер. Покрај уставните измени, Европската комисија бара од Македонија напредок во независноста и интегритетот на судството, борбата против корупцијата и организираниот криминал, како и финализирање на патоказите поврзани со владеењето на правото, јавната администрација и демократските институции.
Истовремено со конференциите за земјите од Западен Балкан, ЕУ денеска отвори нов кластер со Украина, кој ги опфаќа надворешните односи и заедничката надворешна, безбедносна и одбранбена политика. Предвидена е и пристапна конференција со Молдавија, со што Брисел испраќа сигнал дека проширувањето повторно е поставено како геополитички инструмент, но со различна брзина за секоја земја според исполнувањето на условите и политичката согласност меѓу членките.
