Skip to content
Луѓето живеат подолго од кога било, но добиените години сè почесто ги поминуваат со болести, попреченост или нарушено здравје. Новата глобална анализа покажува дека просечниот човек во 2023 година поминувал 10,7 години од животот во лоша здравствена состојба.
Истражувањето опфатило податоци од 204 земји и територии во периодот од 1990 до 2023 година. Резултатите се објавени во научната студија во „The Lancet Public Health“, изработена во рамките на проектот „Глобален товар на болести“.
Светскиот просек на очекуваниот животен век се зголемил од 64,6 години во 1990 на 73,8 години во 2023 година. Тоа е раст од повеќе од девет години.
Но здравиот животен век не растел со исто темпо. Тој се зголемил од 55,9 на 63,1 година, односно за нешто повеќе од седум години.
Поради тоа, разликата меѓу вкупниот и здравиот животен век се проширила од 8,8 на 10,7 години. Со други зборови, човештвото добило подолг живот, но и речиси две дополнителни години поминати со здравствени проблеми.
Во 2023 година, просечно 14,5 отсто од животот на луѓето било поминато со некаков облик на нарушено здравје. Во најбогатите земји процентот достигнал 15,7 отсто.
Истражувачите појаснуваат дека тоа не значи оти сите луѓе ги минуваат последните десет години од животот со тешка болест. Во пресметката влегуваат годините поминати со хронична болка, намалена подвижност, ментални нарушувања, оштетен слух и други состојби што го намалуваат квалитетот на животот.
Најголемата разлика меѓу животниот и здравиот век била утврдена во Соединетите Американски Држави, Австралија и Канада. Во САД таа изнесувала околу 14 години, во Австралија 13,9, а во Канада 13,7 години.
Податоците покажуваат дека земјите со најдолг животен век често имаат и најмногу години поминати во лошо здравје. Луѓето преживуваат болести од кои претходно умирале, но продолжуваат да живеат со нивните последици или со повеќе хронични состојби истовремено.
Повеќе од половина од глобалната разлика меѓу животниот и здравиот век е поврзана со состојби што не се директно смртоносни, но предизвикуваат долготрајна болка, попреченост и намалена функционалност.
Меѓу главните причини се мускулно-скелетните заболувања, особено болката во долниот дел на грбот, менталните нарушувања, губењето на слухот поврзано со возраста, повредите и другите хронични незаразни болести.
Како значајни фактори на ризик се наведуваат прекумерната телесна тежина, високото ниво на шеќер во крвта, пушењето, загадувањето на воздухот и лошата исхрана. Во посиромашните земји голем товар продолжуваат да создаваат неухранетоста, туберкулозата, респираторните инфекции и запоставените тропски болести.
Жените во сите анализирани региони во просек живеат подолго од мажите, но поминуваат и повеќе години со здравствени проблеми. Во 2023 година разликата кај жените изнесувала просечно 12,1 година, а кај мажите 9,3 години.
Авторите предупредуваат дека здравствените системи не треба да го мерат успехот само според тоа колку долго живеат луѓето. Подеднакво важно е колку од тие години се поминуваат без болка, зависност од туѓа помош и ограничувања во секојдневното функционирање.
Кристофер Мареј, еден од водечките автори и директор на Институтот за здравствени мерења и евалуација, оценува дека идниот напредок нема да зависи само од продолжувањето на животот, туку и од подобрувањето на здравјето во текот на тие дополнителни години.
Студијата повикува на поголеми инвестиции во превенцијата, раното откривање и контролирање на хроничните болести, рехабилитацијата, менталното здравје и долгорочната грижа.
Заклучокот е јасен: медицината успева да го продолжи животот, но следниот голем предизвик е да спречи подолгиот живот да значи и повеќе години поминати во болест.
