Војната и погрешните политики ја туркаат руската економија во бран банкроти

Долготрајната војна против Украина и погрешните процени во економската политика на Кремљ доведоа до нагло влошување на финансиската состојба на рускиот корпоративен сектор.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*

Во првата половина од 2026 година во Русија е забележан нагол раст на бројот на корпоративни банкроти. Според наводите на медиумите, бројот на компании што официјално биле прогласени за несолвентни се зголемил за 10,8 проценти и достигнал 3,55 илјади, додека бројот на постапки за надзор над претпријатијата пораснал за 20,9 проценти – на речиси три илјади.

Причините за овој тренд имаат системски карактер и претставуваат последица на акумулираниот финансиски притисок врз деловниот сектор во текот на 2024 и 2025 година. Високата основна каматна стапка на Централната банка на Руската Федерација значително ја зголеми цената на кредитните средства и предизвика сериозен недостиг од ликвидност.

Истовремено растеа даночното оптоварување, трошоците за работна сила и инфлациските трошоци. Како резултат на тоа, голем број претпријатија ја загубија финансиската стабилност и ги исцрпија претходно создадените резерви.

Во вториот квартал од 2026 година состојбата нагло се влоши. Бројот на корпоративни банкроти порасна за дополнителни 21 процент, додека бројот на нови постапки за надзор се зголеми за речиси 25 проценти, што укажува дека кризата на несолвентност влегла во активна фаза.

Истовремено значително се промени и однесувањето на самите компании. Според податоците на Федералниот регистар, бројот на известувања за намера за доброволно поведување стечајна постапка се зголемил за 43 проценти во однос на 2025 година и за 83 проценти во однос на 2024 година.

Тоа покажува дека сè поголем број компании избираат контролиран стечај како механизам за минимизирање на загубите и избегнување на ризикот од супсидијарна одговорност.

Темелните причини за сегашната криза непосредно се поврзани со војната против Украина. Невиденото зголемување на воените расходи доведе до прегревање на финансискиот систем и забрзување на инфлацијата.

Уште кон крајот на 2024 година Централната банка на Руската Федерација беше принудена да ја зголеми основната каматна стапка на практично забранувачко ниво од 21 процент годишно.

За цивилната економија тоа значеше нагло поскапување на кредитирањето, фактичко запирање на хипотекарното финансирање и значително намалување на потрошувачката побарувачка.

Токму комбинацијата од овие фактори создаде длабока криза на ликвидност, која во целост се манифестираше во текот на 2026 година. Деловниот сектор, лишен од пристап до поволно финансирање и оптоварен со сè поголеми даночни давачки, ги исцрпи сопствените финансиски резерви.

Дополнителен удар претставуваше зголемувањето на основната стапка на ДДВ на 22 проценти, како и укинувањето на повластените придонеси за социјално осигурување за малите претпријатија, со што практично беше елиминирана преостанатата профитабилност на голем број компании.

Особено ранлив се покажа секторот на малите и средните претпријатија. Компаниите што и претходно работеле на границата на профитабилноста биле принудени или да преминат во сивата економија или значително да ги зголемат цените на своите производи и услуги.

Во услови на недостиг од пристап до кредитни средства и во околности во кои значителен дел од обртните средства бил повлечен поради засиленото фискално оптоварување, претприемачите практично ја загубиле можноста за покривање на краткорочните недостигaња на пари.

Во такви околности, стечајот сè почесто станувал единствениот начин да се запре натрупувањето долгови. Илузијата на стабилност, која сè уште постоеше во текот на 2025 година, целосно исчезна по исцрпувањето на финансиските резерви на деловниот сектор.

Масовните банкроти станаа показател за длабока структурна криза што зафати цели гранки на руската економија.

Фискалните органи настојуваат што побрзо да го стават под заплена имотот на должниците пред тој да ја загуби вредноста или да биде изнесен од страна на сопствениците.

Таквата практика практично ги лишува компаниите од можноста за финансиско закрепнување или доброволно реструктурирање на долговите. Во такви услови, сопствениците на претпријатијата сè почесто се откажуваат од обидите да го спасат работењето и самостојно поведуваат стечајни постапки.

Системската економска криза сè поизразено се одразува и врз туристичкиот сектор. Во првата половина од 2026 година во Русија работењето го прекинале околу 2,7 илјади туристички компании, што е за 52,3 проценти повеќе отколку во истиот период од претходната година.

Главната причина бил наглиот пад на побарувачката за туристички услуги. Домашниот туризам ја губи популарноста, додека меѓународните дестинации не успеале да го надоместат падот.

Дури и потрошувачите што продолжуваат да патуваат сè почесто избираат поевтини аранжмани, што значително ги намалува приходите на туристичките агенции.

Според податоците на Travelata.ru, во првата половина од 2026 година бројот на резервирани пакет-аранжмани за патувања во Русија се намалил за 31 процент.

Не се оствариле ниту очекувањата на туроператорите дека ќе се зголеми побарувачката за патувања во странство. Поради влошувањето на состојбата на Блискиот Исток, продажбата на аранжмани за повеќе земји практично била запрена, а авионскиот сообраќај значително ограничен.

Туроператорите биле принудени да им ги враќаат парите на клиентите за откажаните патувања, што, според процените на експертите, можело да ја чини индустријата повеќе од 19 милијарди рубљи.

Подоцна слични финансиски загуби настанале и поради масовното откажување патувања кон окупираниот Крим и Сочи.

Дополнителен фактор за продлабочување на економската криза бил наглиот раст на логистичките трошоци. Според наводите на медиумите, цената на патниот товарен превоз во Русија се зголемила за 28,8 проценти на годишно ниво и за 17,5 проценти само од крајот на мај.

Главната причина бил акутниот недостиг од гориво, кој ги принудил превозниците да ги скратуваат рутите и да поминуваат сè повеќе време во редици на бензинските пумпи.

На одредени правци тарифите се зголемиле за повеќе од 50 проценти. Логистичките компании сè почесто се откажуваат од долголинискиот превоз и се пренасочуваат кон градски и приградски рути, каде што ризикот да останат без гориво е помал.

Истовремено, бројот на барања за извозен транспорт во вториот квартал се намалил за 19 проценти.

Сериозен удар врз секторот на електронската трговија претставувале нападите на украинските беспилотни летала со долг дострел врз логистичката инфраструктура на најголемиот руски интернет-пазар Wildberries.

Според наводите на медиумите, значителни оштетувања претрпеле дистрибутивните центри на компанијата во Електростаљ, Котовск и други градови.

Како последица на тоа, илјадници претприемачи што ја продавале својата стока преку оваа платформа се нашле во критична финансиска состојба.

Според процените на експертите, оштетени биле околу 15 проценти од складишните капацитети.

Истовремено, ниту основната програма за надомест на штета на компанијата Wildberries, ниту доброволното осигурување не предвидувале надомест на штетата предизвикана од напади со беспилотни летала, со што целиот финансиски товар практично бил префрлен врз продавачите.

Особено тежок удар бил губењето на дистрибутивниот центар во Електростаљ, кој бил вториот најголем логистички јазол на Wildberries во Русија.

Низ овој комплекс секојдневно поминувал значителен дел од повеќе од 20 милиони нарачки на компанијата. Неговото губење довело до значително продолжување на роковите за испорака, големи финансиски загуби и дестабилизација на работата на целата логистичка мрежа.

Според достапните процени, само нападите врз логистичките центри на Wildberries во Котовск и Електростаљ предизвикале штета поголема од 100 милијарди рубљи.

Уништени биле стоковните резерви на илјадници продавачи, кои практично преку ноќ останале без обртен капитал.

Непостоењето ефикасен механизам за надомест на штетата го довело во прашање понатамошниот опстанок на значителен дел од малите претпријатија вклучени во електронската трговија.

Државната поддршка, меѓутоа, била ограничена исклучиво на можноста за одложување на отплатата на кредитите за шест месеци, што не ги надоместува загубите на претприемачите што останале без стока, обртен капитал и извор на приходи.

Војната што Кремљ ја започна против Украина стана еден од клучните фактори за продлабочување на економската криза во Русија и доведе до масовно згаснување на претприемачките активности.

Според наводите на медиумите, повикувајќи се на податоците на ревизорско-консултантската мрежа FinExpertiza, во првата половина од 2026 година бројот на регистрации на нови комерцијални претпријатија во Руската Федерација паднал на најниско ниво во последните 17 години.

Во текот на шест месеци биле регистрирани само 66,7 илјади нови компании, што е за 23,6 проценти помалку отколку во истиот период од 2025 година.

Падот на претприемачката активност трае веќе трета година по ред. Истовремено, во истиот период престанале да работат 118,7 илјади претпријатија, односно бројот на ликвидирани компании бил речиси 1,8 пати поголем од бројот на новорегистрирани.

Стапката на инфлација во повеќе руски региони продолжува забрзано да расте. Особено поскапело горивото: во Севастопол неговата цена на годишно ниво се зголемила за речиси 80 проценти, во Република Тува за повеќе од 65 проценти, а на Камчатка за 18,5 проценти.

Вкупно, значително забрзување на растот на цените на горивата било забележано во 49 региони на Русија.

Покрај наглото зголемување на логистичките трошоци, инфлацискиот притисок дополнително го засилиле девалвацијата на рубљата и растот на цените на телекомуникациските услуги.

Според податоците на рускиот регулатор, во текот на јуни курсот на рубљата ослабнал за 10 проценти, што автоматски ги зголемило трошоците за увозните производи и компоненти.

Недостигот од бензин, исто така, предизвикал нагол раст на цената на течниот нафтен гас, чија малопродажна цена се зголемила за дополнителни 12 проценти.

Акутниот недостиг од нафтени деривати во Русија и последователниот раст на цените на горивата станале последица на редовните удари на украинските беспилотни летала врз клучните руски рафинерии, како одговор на руската агресија против Украина.

Руските власти носат директна одговорност за продлабочувањето на кризата со горивата и забрзувањето на инфлациските процеси, бидејќи токму војната што ја започна Кремљ стана главен фактор за дестабилизација на внатрешниот пазар.

Приоритетното насочување на финансиските ресурси кон финансирање на воените потреби, наместо кон поддршка на цивилната економија, дополнително го засилува инфлацискиот притисок.

Тоа укажува на продлабочување на структурните нерамнотежи во руската економија и на ограничената способност на властите да обезбедат макроекономска стабилност и да ги заштитат економските интереси на населението.

*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина