2 Август и нашите големи и мали Илиндени – Кој е твојот Илинден?

Има датуми што не се само датуми. Има денови што не се само празници. Тие се многу повеќе. Втори август – Денот на Републиката, е токму таков ден.

На овој ден во 1903 година македонските востаници ја испишаа најсветлата страница од револуционерната борба против петвековното османлиско владеење. Во Крушево беше прогласена Крушевската Република – држава на народот и за народот, првата република на Балканот изградена врз идеалите на слободата, еднаквоста и солидарноста. Иако живееше само дванаесет дена, таа остави вековен завет: Македонија може и треба да биде своја.

Илинден живее во секоја генерација

Токму затоа Илинден не беше поразен кога Крушево беше повторно освоено. Напротив. Илинден продолжи да живее во секоја генерација што веруваше дека слободата е процес, а не еден историски миг.

Четириесет и една година подоцна, повторно на 2 август, во манастирот „Св. Прохор Пчински“, Првото заседание на АСНОМ ја претвори таа идеја во државност. Вториот Илинден не ја избриша жртвата од 1903 година. Тој ја продолжи. Македонската држава доби свои институции, свој политички и правен темел и своја иднина.

Но, приказната не завршува тука.

Државите не се градат само со востанија. Тие се градат со училишта, театри, универзитети, книги, фабрики, електрани, научни институции, музика, спорт, дипломатија и култура. Се градат со генерации луѓе кои, секој во своето време, го додаваат својот камен во темелите.

Затоа, ако двата Илиндени се темелот на современа Македонија, тогаш сè што следуваше по нив се нашите големи и мали Илиндени.

Нашите големи и мали Илиндени

Илинден беше кога македонскиот јазик ја доби својата официјална азбука и кога беше кодифициран современиот литературен јазик. Илинден беше кога се основаше Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“, кога Македонскиот народен театар ја крена завесата на својата прва претстава и кога почна да се создава современата македонска култура.

Илинден беше кога Мавровскиот хидросистем донесе нова енергетска перспектива, кога Скопје по катастрофалниот земјотрес стана светски симбол на солидарност благодарение на визијата на Кензо Танге, кога Охрид доби место на Листата на светското наследство на УНЕСКО и кога Македонската православна црква ја прогласи својата автокефалност.

Илинден беше и кога граѓаните на референдум избраа независна држава. Кога Македонија доби свој денар, своја химна, свое место во Обединетите нации и свој интернет-домен. Тоа беа чекори со кои државата добиваше сè повеќе сопствен идентитет и меѓународен глас.

Но Илинден не живее само во политиката.

Тој живее и во музиката на „Леб и сол“, во гласот на Тоше Проески, во филмовите на Милчо Манчевски, во „Медена земја“, во фестивалите што ја отворија Македонија кон светот, во концертите што покажаа дека сме дел од современата европска културна сцена. Живее во секој успех што ја направил Македонија препознатлива надвор од нејзините граници.

Илинден живее и на спортските терени. Во европските титули на Кометал Ѓорче Петров и Вардар. Во четвртото место на кошаркарите во Литванија. Во олимпискиот медал на Дејан Георгиевски. Во историскиот настап на фудбалската репрезентација на Европско првенство. Тие победи не ја ослободуваа државата, но го освојуваа нејзиниот углед.

Имаше и политички пресвртници што ќе останат дел од историската меморија – Охридскиот рамковен договор како излез од конфликтот во 2001 година, членството во НАТО како гаранција за безбедност и место во евроатлантската заедница. За нив може да има различни политички толкувања, но нивното место во развојот на современата држава е неспорно.

Затоа можеби најважното прашање што ни го поставува 2 Август не е што направиле нашите предци.

Туку што правиме ние.

Дали денес умееме да изградиме подобро училиште? Подобра болница? Подобар закон? Подобар град? Подобра песна? Подобар научен труд? Подобар медиум? Повеќе правда? Повеќе слобода?

Затоа што секоја генерација има свој Илинден.

Не секој ќе крене востание.

Но секој може да остави дело.

А можеби токму тоа е најголемата порака на двата Илиндени – дека државата не се создава само еднаш. Таа се создава секој ден. Со големи одлуки, но и со мали победи. Со визија, знаење, култура, солидарност и одговорност.

Прашањето што останува за сите нас е едноставно.

Кој е твојот Илинден?