Платата ви „исчезнува“ до крајот на месецот? Правилото 50/30/20 покажува каде одат парите

Платата стигнува, сметките се плаќаат, се прават неколку секојдневни купувања – и одеднаш на сметката остануваат многу помалку пари од очекуваното. Еден од наједноставните модели за контрола на личниот буџет се обидува токму овој проблем да го сведе на три бројки: 50, 30 и 20.

Правилото 50/30/20 предвидува нето-приходот да се распореди во три категории: околу 50 проценти за неопходни трошоци, најмногу 30 проценти за желби и 20 проценти за штедење и отплата на долгови. Американското Биро за финансиска заштита на потрошувачите го користи истиот модел како едноставна рамка за управување со трошењето.

Во првата половина од буџетот влегуваат трошоците без кои тешко може да се функционира: кирија или станбен кредит, храна, струја, греење, вода, превоз, основна облека и други задолжителни издатоци.

Токму тука многу домаќинства може да го видат и првиот проблем. Ако само основните трошоци веќе земаат 60 или 70 проценти од приходите, правилото не може магично да го поправи буџетот. Во таков случај повеќе служи како предупредување дека фиксните трошоци се премногу високи во однос на приходите.

Рестораните, патувањата, стриминг-сервисите, излегувањата, дополнителната облека, хобијата и другите трошоци кои го прават животот попријатен спаѓаат во категоријата „желби“.

Токму ова е делот од буџетот каде најчесто постои простор за корекција. Методот не бара човек да се откаже од сè, туку да види колкав дел од приходот навистина завршува на работи што не се неопходни.

Третиот дел е резервиран за штедење, фонд за итни случаи, пензиско или долгорочно штедење и побрзо отплаќање на долговите. Основната идеја е тие пари да се издвојат плански, наместо да се штеди само она што случајно ќе остане пред следната плата.

Правилото го популаризирале Елизабет Ворен и Амелија Ворен Тајаги во книгата „All Your Worth: The Ultimate Lifetime Money Plan“ од 2005 година. Неговата популарност произлегува токму од едноставноста – наместо десетици категории и секојдневно внесување на секое кафе и секоја сметка, постојат само три големи групи.

Сепак, 50/30/20 не е математички закон. И американското Биро за финансиска заштита на потрошувачите нагласува дека ваквите правила се насоки и дека луѓето треба да ги приспособат на сопствената финансиска состојба.

Ако 20 проценти штедење во моментот се невозможни, почетокот може да биде и со многу помал износ. Поважно е прво да се утврди каде навистина исчезнуваат парите секој месец, а потоа постепено да се создаде навика за издвојување.

Затоа правилото 50/30/20 не ветува дека со иста плата одеднаш ќе имате повеќе пари. Но може многу брзо да покаже дали проблемот е во високите основни трошоци, неконтролираното трошење на желби или во тоа што штедењето секогаш се остава за „ако нешто остане“.