Skip to content
Владата на 2 септември го усвои Предлог-законот за изменување и дополнување на Законот за јавните набавки, со кој најавува поголема улога на квалитетот, дигитални алатки за откривање ризици и проширување на електронскиот пазар. Но измените сè уште не се закон: треба да ја поминат собраниската постапка, а дотогаш продолжуваат да важат сегашните правила.
Најважната нијанса е дека квалитетот не се воведува првпат. Важечкиот закон и сега дозволува понудата да се избере според цената, трошоците во животниот век или најдобриот однос меѓу цената и квалитетот. Кај софтверските, архитектонските, инженерските, преведувачките и консултантските услуги цената веќе не смее да биде единствен критериум.
Новината, според Министерството за финансии, е дека „најдобриот сооднос меѓу цената и квалитетот“ треба да стане задолжителен критериум. Целта е институциите да не го избираат автоматски најевтиното решение, туку да ги оценуваат квалитетот, трошоците за користење и долгорочната исплатливост.
Сега и според владиниот предлог
| Област | Сега | Според предлогот | Што не е објавено |
|---|---|---|---|
| Критериуми | Дозволени се цена, исплатливост или цена и квалитет | Цена и квалитет треба да станат задолжителни | Исклучоците и минималната тежина на квалитетот |
| Мали набавки | До 10.000 евра за стоки и услуги и до 20.000 евра за работи; е-пазарот е за стандардни стоки и услуги | Се најавува унапредување и поширока употреба на е-пазарот | Новите прагови, опфатот и роковите |
| Дигитален надзор | Бирото веќе следи ризик-индикатори и објавува извештаи за „црвени знаменца“ | Се прошируваат надлежностите за дигитални алатки, процена на ризик и автоматска размена на податоци | Кои алгоритми ќе се користат и дали сигналите ќе бидат јавни |
| Жалби | Одлучува ДКЖЈН; законскиот рок е 15 дена, односно три дена за набавки преку е-пазарот | Во соопштението не е наведена промена | Дали предлогот ги менува роковите, трошоците или дејството на жалбата |
| Стручни лица | Потврдата се продолжува со обука и повторно полагање испит | Се најавува континуирано професионално усовршување | Начинот на проверка на знаењето и преодниот период |
Сегашниот е-пазар предвидува избор на најниската понуда што ги исполнува поставените услови. Затоа најавеното „унапредување“ може да биде значајно, но без законскиот текст не може да се утврди дали ќе се менуваат праговите, видовите производи или начинот на избор.
Квалитетот може да донесе вредност, но и нов простор за местење
Мерењето на квалитетот може да спречи евтини набавки што подоцна создаваат повисоки трошоци за одржување, поправки или замена. Но непрецизните критериуми можат да станат услов скроен за однапред избрана фирма.
Бирото веќе предупреди на таква опасност. Во извештајот за 2024 година биле забележани нерелевантни и манипулативни критериуми, мешање на способноста на фирмата со квалитетот на понудата и бодирање што може да ја ограничи конкуренцијата или да фаворизира одреден оператор.
Бирото на 10 јули го објави и извештајот за „црвени знаменца“ за 2025 година. Тоа покажува дека системот за ризично следење веќе постои; предлогот треба да ја прошири правната основа за неговата дигитализација.
Прашањето е дали сигналите за една понуда, необично кратки рокови, повторуван избор на исти фирми или чести измени на договорите ќе бидат јавно видливи и ревизибилни. Алгоритам што само испраќа интерно предупредување не е исто што и систем во кој јавноста може да види што било означено, кој го проверил ризикот и каква одлука донел.
Министерското соопштение не ги открива тежината на цената и квалитетот, можните исклучоци, новите прагови на е-пазарот ниту датумот на примена. Додека не биде објавен целиот предлог, прерано е да се тврди дека најниската цена е укината кај сите тендери.
