Македонија се црта како енергетски центар, но клучните цевки допрва ќе се градат

Енергетски центар за снабдување на Југоисточна Европа е новата улога што министерката Сања Божиновска ја најавува за Македонија по приклучувањето кон Вертикалниот коридор. Договорот беше потпишан на 4 септември во Солун, но патот од политички меморандум до гасна раскрсница зависи од изградбата на две клучни врски со Грција и Србија.

Новата оска треба да води од грчките терминали, преку Македонија и Србија, кон пазарите во Централна Европа. Таа би овозможила пристап до американски течен природен гас, како и до гас од Азербејџан, со што земјата би добила повеќе извори и маршрути за снабдување.

Божиновска во интервју за грчкиот портал „Енерџи гејм“ вели дека географската положба може да стане стратешка предност само ако се претвори во функционални интерконектори, поврзани пазари и сигурно снабдување.

Сепак, Македонија сè уште не е целосно оперативен енергетски центар. Интерконекторот со Грција е во изградба, а неговото пуштање во комерцијална употреба се очекува во 2027 година. Македонската делница е долга околу 68 километри и треба да има капацитет од една милијарда кубни метри гас годишно.

Втората важна врска е гасоводот кон Србија. Македонската делница е планирана во должина од околу 23 километри, со капацитет од 1,5 милијарди кубни метри годишно. Целата врска треба да биде завршена во 2028 година, но на српската страна подготовките се движат побавно и сè уште нема избран изведувач.

Повеќето маршрути можат да ја намалат зависноста од еден извор и да создадат поголема конкуренција меѓу снабдувачите. Тоа, сепак, не значи автоматски и поевтин гас за домаќинствата и компаниите, бидејќи конечната цена ќе зависи од набавката, транспортните трошоци, резервираните капацитети и побарувачката.

Вертикалниот коридор веќе ги поврзува Грција, Бугарија, Романија, Молдавија и Украина. Со вклучувањето на Македонија и Србија се отвора нов западнобалкански крак, но неговата економска тежина ќе зависи од тоа дали инфраструктурата ќе биде завршена навреме и дали ќе има доволно компании заинтересирани да резервираат капацитет.

Во следните три месеци треба да биде подготвена попрецизна слика за маршрутите и роковите, а за ноември е најавена аукција за гасните потреби во периодот од 2027 до 2028 година.