Skip to content
Европската Унија сака во следната година да стане поотпорна на воени, економски и технолошки потреси – со сопствена безбедносна архитектура, помала зависност од Кина и увозните енергенси, поголеми инвестиции во вештачка интелигенција и ново, досега невидено партнерство со Канада. Тоа е главната линија на денешното обраќање на Урсула фон дер Лајен за состојбата на Унијата.
Една од најголемите политички новини е предлогот Канада да стане првата „асоцијативна членка“ на ЕУ. Фон дер Лајен најави преминување од сегашниот трговски договор CETA кон поширока „Алијанса за иднината“, која би опфатила одбрана, енергија, критични минерали, вештачка интелигенција, квантни технологии и сајбер-безбедност. Самиот статус допрва треба правно и политички да се разработува.
Во безбедноста, Брисел сака механизам кој би наликувал на европска верзија на членот 4 на НАТО. Фон дер Лајен предложи „Итен безбедносен протокол“ преку кој земја членка погодена од сериозна хибридна закана би можела да побара итна координација на сите членки. Паралелно се предлага и создавање Европски совет за безбедност.
Одбраната треба дополнително да се европеизира. Комисијата најавува нов инструмент за заеднички стратешки воени капацитети – од противвоздушна и противракетна одбрана до транспорт, вселенски и сајбер-системи. Поддршката за Украина продолжува, со дополнителна воздушна одбрана, заеднички европско-украински проекти и построго спроведување на санкциите против Русија.
Економската порака е дека Европа мора да престане да плаќа висока цена за својата зависност. Фон дер Лајен рече дека по затворањето на Ормускиот Теснец дополнителниот трошок за увезени фосилни горива достигнал 90 милијарди евра. Целта е до 2040 година уделот на електричната енергија да се удвои, што според Комисијата би можело да ја намали европската сметка за увоз на фосилни горива за 260 милијарди евра годишно.
Истовремено, Брисел сè поотворено гледа кон Пекинг како економски ризик. Фон дер Лајен наведе дека трговскиот дефицит на ЕУ со Кина достигнал околу една милијарда евра дневно и дека Европа е повеќе од 80 проценти зависна од Кина за повеќе критични суровини. Затоа најави нова Европска корпорација за критични суровини, која треба да помага при набавката и создавањето резерви.
Вештачката интелигенција доби двојна порака – Европа не сака да испадне од трката, но не сака ниту развој без контрола. Комисијата ќе разговара со водечките ВИ-компании за темпото на развој на најмоќните модели, а истовремено планира повеќе европски компјутерски капацитети и инвестиции во примена на ВИ во здравството, транспортот, земјоделството, индустријата, одбраната и вселената.
Фон дер Лајен отвори и поопипливи теми за европските семејства. Комисијата го претставува првиот европски закон за домување, насочен кон краткорочните изнајмувања и шпекулациите со недвижности, а најавена е и Европска иницијатива за грижа поради стареењето на населението. „Домувањето не е привилегија, туку право“, порача претседателката на Комисијата.
Кај миграцијата, насоката е кон построга контрола на надворешните граници и побрзо враќање на лицата кои немаат право на престој. Фон дер Лајен побара зајакнување на Фронтекс, подобри системи за рано предупредување и поголема соработка со трети земји, паралелно со отворање легални канали за миграција.
По летото со пожари, суши и топлотни бранови, климатската политика исто така се поместува од намалување на емисиите кон подготовка за последиците. Комисијата најавува европски план за топлотни бранови, нова иницијатива за водата и Алијанса за климатско осигурување.
За Македонија, сепак, говорот носи една забележлива празнина. Во објавениот текст на обраќањето нема директно споменување ниту на Македонија, ниту на Западен Балкан, а проширувањето не доби посебен дел меѓу главните политички пораки на Фон дер Лајен.
Говорот, во суштина, ја поставува новата европска агенда околу една идеја: ЕУ да биде помалку зависна од надворешни центри на моќ и да располага со повеќе сопствени капацитети – од енергијата и суровините, преку ВИ и индустријата, до одбраната.
