Skip to content
На површината има само песок и бескрајна пустина. Но стотици метри под Сахара се наоѓа огромна водна инфраструктура која со децении носи свежа вода до милиони жители на Либија.
Станува збор за Големата вештачка река, еден од најамбициозните инженерски проекти во светот. Системот поврзува длабоки пустински бунари со градовите долж медитеранскиот брег преку мрежа од илјадници километри огромни подземни цевки. Проектот често е нарекуван „осмо светско чудо“, име што го популаризираше поранешниот либиски лидер Моамер Гадафи.
Размерите се тешки за замислување.
Системот е проектиран да пренесува до 6,5 милиони кубни метри вода дневно. Тоа е количество со кое приближно би можеле да се наполнат 2.600 олимписки базени – секој ден. Самите бетонски цевки имаат дијаметар од околу четири метри, доволно широк низ нив да помине автомобил.
За проектот биле издупчени околу 1.300 бунари во пустината, а многу од нив достигнуваат длабочина од неколку стотици метри. Водата потоа патува кон Триполи, Бенгази, Сирт и други градови во северниот дел од земјата.
Но најнеобичниот дел од приказната не се цевките, туку самата вода.
Таа не доаѓа од река, езеро или современи врнежи. Станува збор за таканаречена фосилна вода, зачувана во огромни подземни водоносни слоеви уште од периодите кога климата на денешната Сахара била многу повлажна.
Нубискиот песочник е најголемиот познат систем на фосилни подземни води во светот и се протега под делови од Либија, Египет, Судан и Чад. Водата е древна и практично не се обновува со брзината со која денес се користи.
Идејата огромните резерви под пустината да се донесат до населението на север почнала да се претвора во реалност во 1984 година. Следувал проект вреден десетици милијарди долари, со специјално произведени огромни бетонски цевки, пумпни станици, резервоари и бунарски полиња низ пустината.
Количеството материјал било огромно. Според управата на проектот, за производство на цевките биле употребени околу пет милиони тони цемент, а челичната жица вградена во нив би можела да ја обиколи Земјата стотици пати.
Првите големи количества вода стигнале до либиските градови во почетокот на 1990-тите. Со текот на времето системот станал еден од главните извори на вода за земјата, а дел од водата се користела и за земјоделство во области каде недостигот од врнежи практично го оневозможува традиционалното производство.
Но инженерското чудо има и голем проблем.
Ова не е река што повторно се полни со дожд и снег. Најголем дел од водата што ја користи Либија доаѓа од необновливи подземни резерви. Тоа значи дека секој извлечен кубен метар постепено ја намалува количината што останува под пустината.
Токму затоа денес проектот се гледа на два начина. Од една страна е неверојатен пример за тоа што инженерството може да направи во една од најсувите земји во светот. Од друга, тој е потсетник дека дури и огромните подземни резерви не се бесконечни.
Дополнителни проблеми донесоа и повеќегодишните конфликти во Либија. Водоводната инфраструктура била оштетувана, делови од системот биле затворани, а персоналот во одредени периоди не можел безбедно да ги одржува постројките. УНИЦЕФ предупредуваше дека конфликтите и недостигот од одржување ја намалиле сигурноста на водоснабдувањето во земјата.
Либија денес веќе подготвува и стратегија за водна безбедност до 2050 година, која покрај Големата вештачка река предвидува поголема употреба на десалинизација, прочистена вода и други извори за да се намали зависноста од древните резерви под Сахара.
Сепак, повеќе од четири децении по почетокот на изградбата, проектот останува фасцинантен: огромна „река“ која речиси никој не може да ја види, закопана под пустината и изградена за водата стара илјадници години да стигне до градовите покрај Средоземното Море.
