Skip to content
Словенија подготвува голема промена на такси-превозот: кога возењето е нарачано преку мобилна апликација, класичниот таксиметар повеќе не би бил задолжителен. Наместо цената да расте на екранот во автомобилот, патникот уште пред да тргне треба да ги види маршрутата, максималниот износ што може да го плати, моделот на автомобилот и неговата регистрација. По завршувањето на возењето ќе добие електронска сметка.
Измените на Законот за превоз во патниот сообраќај се испратени на јавна расправа од словенечкото Министерство за инфраструктура и енергетика. Иако веднаш беа опишани како отворање на вратата за „Uber-моделот“, Uber веќе работи во Словенија од мај 2025 година. Разликата е во тоа што денес неговите словенечки возачи мора да работат практично како класични таксисти: да имаат соодветна лиценца и да го вклучат таксиметарот, а по возењето износот од таксиметарот го внесуваат во апликацијата.
Со новиот модел апликацијата би можела да стане алтернатива на таксиметарот. Пред возењето патникот треба да добие предвидена маршрута и највисока можна цена, што значи дека конечната наплата не би смеела едноставно да ја надмине сумата што корисникот ја прифатил. Во текот на патувањето ќе може да ја следи маршрутата и предвиденото време на пристигнување, а електронската сметка по возењето треба да содржи податоци за патот, поминатото растојание, времетраењето и цената.
Тоа не значи дека Словенија целосно ги укинува таксиметрите. Класичните такси-превозници ќе можат и понатаму да ги користат, а предлогот отвора дополнителна можност цената да се пресметува преку електронска апликација. Според актуелните словенечки правила, такси-превозот бара лиценца, а во општините што го пропишуваат тоа и дополнителна локална дозвола. Токму таксиметарот со печатач за сметка денес е дел од задолжителната опрема на класичното такси-возило.
Министерството тврди дека целта е повеќе конкуренција, полесно нарачување и попрегледна цена за патникот. Словенечката влада уште претходно најави дека сака да ги отстрани пречките за новите дигитални модели на превоз и корисникот да ја знае цената однапред.
Но зад едноставното „ја гледам цената пред да влезам“ стои и прашањето кој ја контролира апликацијата. Предлогот затоа предвидува податоците за возењата да се чуваат десет години и даночната администрација да има пристап до нив при контрола. За прекршувања се предвидуваат казни, а во краен случај инспекцијата би можела да забрани користење на конкретна апликација на територијата на цела Словенија.
Од друга страна, словенечките таксисти предупредуваат дека проблемот не е само во тоа дали цената ја покажува таксиметар или мобилен телефон. Нивниот синдикат веќе подолго време тврди дека платформите можат еднострано да ги менуваат тарифите и дека ниските цени, провизиите и големиот број возачи го притискаат приходот на луѓето зад воланот. Во април синдикатот предупреди дека возачите ги носат најголем дел од трошоците, додека платформите и диспечерските центри во голема мера ги определуваат условите и цените. Тоа е позиција на синдикатот, а не официјален наод на регулатор.
Предлогот оди и подалеку од Uber. Се воведува посебен „наем на возило со возач“ за однапред договорени патувања и цена, модел што може да го користат, на пример, хотели, компании, амбасади и други корисници на индивидуален превоз. Предвиден е и услов возачите да имаат најмалку основно познавање на словенечкиот јазик на ниво А1.
За патникот најголемата промена е предвидливоста. Наместо на крајот од патувањето да дознае што покажал таксиметарот, тој уште пред да ја прифати понудата ќе знае колку најмногу може да чини возењето. Тоа е особено важно за туристите и патниците кои не ги познаваат локалните тарифи. Но моделот не ја отстранува можноста цените на платформите да се менуваат зависно од побарувачката – важната заштита е што конкретната максимална цена треба да биде прикажана пред потврдувањето на конкретното возење.
Во Македонија системот засега е поставен поинаку. Управата за јавни приходи наведува дека такси-возачите се должни на секој патник да му издадат фискална сметка преку електронски таксиметар со фискална меморија. УЈП и во своите контроли инсистира авто-такси превозниците да го регистрираат прометот и да издаваат фискална сметка за услугата. Со други зборови, словенечкиот предлог оди чекор подалеку кон модел во кој дигиталната апликација може да ја преземе функцијата што кај нас и натаму ја има фискалниот таксиметар.
Измените во Словенија сè уште се предлог и можат да бидат променети во законодавната процедура. Но доколку бидат усвоени во оваа форма, најголемата промена нема да биде само исчезнувањето на таксиметарот од дел од автомобилите. Целиот договор за возење – автомобилот, маршрутата, максималната цена, плаќањето и сметката – практично ќе се пресели во телефонот.
