Skip to content
Премиерот Христијан Мицкоски најави дека следната недела се очекува ново поевтинување на бензинот и дизелот, а Владата паралелно преговара со „Окта“ за дополнителен попуст. Конечната цена, сепак, допрва треба да ја утврди Регулаторната комисија за енергетика.
Мицкоски очекува Македонија да стане „убедливо“ земја со најниска цена на горивата во регионот, а можеби и во Европа.
Тоа за возачите е добра вест.
Но зад поевтиниот литар има една многу поскапа сметка: колку приходи се откажува државата за да ја одржи цената ниска – и кој ќе ја плати таа сметка?
Поевтино на пумпа, помалку во буџетот
Владата веќе ги намали акцизите и ДДВ-то за дел од горивата за да го амортизира ценовниот удар од поскапувањето на нафтата.
Последицата сега е јасна.
Според пресметките што ги објави премиерот, само по основ на акцизите во буџетот би недостасувале околу 5 милијарди денари, а кога ќе се додаде и намалениот ДДВ, вкупниот ефект се проценува на 7–8 милијарди денари. Токму поради тоа Мицкоски најави уште еден ребаланс на Буџетот во текот на октомври.
Тоа се околу 114–130 милиони евра помалку буџетски приходи.
И тука почнува вистинската економска приказна.
Бидејќи поевтиното гориво не е бесплатно. Само се менува местото каде што се плаќа сметката.
Наместо дел од цената да ја плати граѓанинот директно на бензинската пумпа, дел од товарот се префрла врз јавните приходи.
Колку данок има во еден литар?
Структурата на цената покажува колку голема улога има државата во крајната цена.
Според актуелната структура на цената, кај бензинот од 100 денари за литар, околу 36,2 денари се даноци и давачки – акциза, ДДВ, резервна и еколошка такса.
Кај дизелот структурата е различна, а актуелната регулирана цена на крајот на септември беше околу 100 денари за литар.
Токму затоа промената на акцизата или ДДВ-то може релативно брзо да се почувствува на пумпата, но истовремено значи и сериозен удар врз буџетските приходи.
А Македонија веќе има проблем со планираните приходи.
Уште на крајот на септември Мицкоски предупреди дека до крајот на годината може да недостигаат 6–7 милијарди денари од планираните приходи поради мерките поврзани со горивата.
Неколку дена подоцна проценката што ја даде за ефектот од акцизите и ДДВ-то се искачи на 7–8 милијарди денари.
Колку ќе заштеди едно семејство?
Ова е делот што најмногу го интересира граѓанинот.
Да претпоставиме дека едно семејство троши околу 100 литри гориво месечно.
Ако новото поевтинување донесе, на пример, 3 денари помалку по литар, месечната заштеда би била околу 300 денари, или 3.600 денари годишно.
За 200 литри месечно – 600 денари месечно, односно 7.200 денари годишно.
За професионален возач или фирма со илјадници литри месечна потрошувачка, ефектот е многу поголем.
Но истовремено, 7–8 милијарди денари помалку во буџетот не исчезнуваат.
Тие пари се дел од приходите со кои државата ги финансира платите во јавниот сектор, пензиите, здравството, образованието, инфраструктурата, субвенциите и сите останати јавни расходи.
Затоа вистинското прашање не е дали поевтиното гориво е добро.
Секако дека е.
Прашањето е дали мерката е одржлива и како ќе се надомести изгубениот приход.
„Најевтиниот литар“ има и политичка цена
Мицкоски ја претставува ниската цена на горивата и како мерка за зачувување на стандардот и контролирање на инфлацијата. Владата паралелно преговара со „Окта“ за дополнителен попуст, што би ја намалило крајната цена уште повеќе.
Тоа е политички разбирлива стратегија.
Горивото е една од цените што граѓаните ја гледаат најдиректно. Кога паѓа цената на бензинот или дизелот, ефектот е видлив веднаш.
Проблемот е што горивото има и индиректна цена.
Ако транспортот поевтини, тоа може да има позитивен ефект врз дел од цените на стоките и услугите. Но ако истовремено буџетот остане без десетици милиони евра приходи, државата мора да најде друг начин да го затвори финансискиот јаз.
Тоа може да биде со кратење расходи, прераспределба, нови приходи или задолжување.
А Владата веќе најави дека во октомври ќе има ребаланс.
Колку долго може да трае евтиното гориво?
Ова е можеби најважното прашање за крајот на 2026 година.
Ако цената на нафтата на светските берзи продолжи да расте, Македонија може повторно да се најде пред истиот избор: или граѓаните ќе плаќаат поскап литар, или државата повторно ќе се откаже од дел од даночните приходи.
Третата опција – трајно пониски цени без фискална цена – практично не постои.
Затоа најавата на Мицкоски за ново поевтинување треба да се чита на две нивоа.
На првото, секој возач ќе гледа колку ќе чини литарот на пумпа.
На второто, Министерството за финансии ќе мора да пресмета колку ќе чини таа цена за државната каса.
И тука е суштината:
Македонија можеби ќе добие најевтините горива во регионот. Но за да знаеме дали тоа е навистина добра економска политика, треба да видиме и колку ќе чини тој литар кога сметката ќе стигне во Буџетот, кој на крајот повторно го полнат граѓаните.
Поевтино гориво за граѓаните е видливата страна на мерката.
7–8 милијарди денари помалку приходи и нов ребаланс се невидливата сметка.
